فاتا مورگانا چیست؟ سراب نادری که همه را گمراه می‌کند

تصویری که یک پدیده نادر سراب را در سواحل کورنوال در جنوب غربی انگلستان نشان می‌دهد، در شبکه‌های اجتماعی گمانه‌زنی‌هایی درباره ماهیت دقیق آن برانگیخته است.

مایک هنکاک، از یک شرکت گردشگری دریایی، اخیرا این پدیده را در سواحل شمالی کورنوال مشاهده کرد و گفت این تجربه «فراواقعی» شبیه به «خرسی عظیم روی افق» به نظر می‌رسید.

«در فضای آنلاین، کاربران حدس می‌زدند که این تصویر شاید یک کشتی، جرثقیل یا اشیای دیگری باشد، اما در واقع سراب «فاتا مورگانا» از یک ناو هواپیمابر بود.»

فاتا مورگانا نوعی سراب بسیار پیچیده و به‌سرعت دگرگون‌شونده است که اشیای دوردست را به‌شدت تغییر شکل می‌دهد و آن‌ها را به‌صورت شکل‌هایی نامشخص یا ساختارهایی بلند که روی هم قرار گرفته‌اند نشان می‌دهد.

این نام به مورگان لوفی، خواهر ناتنی شاه آرتور بر می‌گردد که توانایی تغییر شکل داشت، چون این پدیده‌ها حال‌وهوایی افسانه‌ای دارند. این سراب، توهم دیدن قصرهایی در آسمان را در ذهن بیننده ایجاد می‌کند.

آقای هنکاک گفت این ناو هواپیمابر را در فاصله‌ای دور، هنگام دریانوردی در نزدیکی پورتریث در ساحل شمالی کورنوال مشاهده کرد.

او گفت: «دیدن چنین چیزی خیلی جالب است، اما غیرمعمول نیست، بنابراین در ابتدا توجه زیادی به آن نکردیم.»

او سپس به سمت غرب و به سوی پندین حرکت کرد و آنچه را که تصور می‌کرد کشتی بزرگی دیگر در افق است، مشاهده کرد.

او گفت: «آنقدر دور بود که در محدوده ناوبری ما قرار نداشت، بنابراین نگرانش نبودیم.»

او افزود: «وقتی به حرکت به سمت غرب ادامه دادیم، کم‌کم عجیب شد، چون شروع کرد به تغییر شکل.»

او گفت: «در ابتدا شبیه دو بلوک عظیم بود و ناگهان بلندتر شد. بعد بسیار محو شد، سپس باریک و واضح شد و مدام شکلش تغییر می‌کرد.»

او افزود: «در مقطعی تقریبا شبیه خرسی عظیم روی افق بود. سپس به شکل نشان ریاضی عدد پی درآمد؛ شکلی بسیار واضح و مشخص. آن زمان متوجه شدیم در واقع در حال نگاه کردن به یک سراب هستیم؛ سرابی وارونه از همان ناو هواپیمابر که حالا کیلومترها از ما فاصله داشت.»

آقای هنکاک گفت پیش‌تر نیز سراب دیده بود و پدیده فاتا مورگانا در برخی نقاط جهان رایج است، اما هرگز آن را در سواحل کورنوال مشاهده نکرده بود.

او گفت: «مدام واضح و دوباره محو می‌شد و در یک مقطع حتی سه افق مختلف می‌دیدیم. کل افق انگار سه برابر شده بود و خمیدگی داشت. واقعا تجربه‌ای فراواقعی بود.»

فاتا مورگانا چگونه شکل می‌گیرد؟

وارونگی شدید دما: این پدیده به یک وارونگی دمایی بسیار قوی و ناگهانی نیاز دارد؛ وضعیتی که در آن لایه‌ای ضخیم از هوای بسیار سرد زیر لایه‌ای از هوای بسیار گرم‌تر به دام می‌افتد.

مجرای جوی: این اختلاف شدید دما، نوعی «مجرای جوی» ایجاد می‌کند. این مجرا مانند یک عدسی خمیده عمل می‌کند و پرتوهای نور را بسیار شدیدتر از یک سراب برتر معمولی منحرف می‌کند.

موج‌های حرارتی: لایه‌های هوا به ‌ندرت کاملا صاف هستند. با موج‌دار شدن و حرکت آن‌ها، نور شکسته‌شده به شکلی مداوم تغییر می‌کند و باعث می‌شود سراب در برابر چشمان شما به ‌سرعت دگرگون شود.

فاتا مورگانا چه شکلی دارد؟

کشیدگی عمودی: اشیایی مانند قایق‌های کوچک، صخره‌های کم‌ارتفاع یا جزایر کوچک ممکن است به ستون‌ها یا دیوارهای عظیم و فراواقعی تبدیل شوند.

وارونگی و بزرگ‌نمایی: این توهم بصری اغلب چندین تصویر از یک شیء را نشان می‌دهد که روی هم قرار گرفته‌اند؛ برخی کاملا قائم و برخی کاملا وارونه.

فشردگی سریع: ممکن است یک کشتی بلند در یک لحظه شبیه قلعه‌ای عظیم به نظر برسد و لحظه‌ای بعد به خطی تخت و فشرده تبدیل شود.

تاثیر مشهور تاریخی: افسانه هلندی سرگردان؛ این سراب‌ها احتمالا منشا افسانه مشهور «هلندی سرگردان» هستند، چون دریانوردان کشتی‌های عظیم و دگرگون‌شده‌ای را می‌دیدند که به نظر می‌رسید در ارتفاعی بالا در آسمان شناورند یا به ‌صورت وارونه معلق مانده‌اند.

جزایر خیالی: کاوشگران اولیه در قطب شمال و جنوبگان بارها رشته‌کوه‌های عظیمی را روی نقشه ثبت می‌کردند که بعدها مشخص شد در واقع حاصل پدیده «فاتا مورگانا» و بازتاب دگرگون‌شده یخ‌های مسطح دریا بوده‌اند؛ خطایی که باعث شد جزایری کاملاً خیالی به نقشه‌های دریایی قدیمی راه پیدا کنند.