ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ዓመተ 2022፡ ብዙሓት ተራእዮምን ተሰሚዖምን ብዘይፈልጡ ፍጻመታት ዝተመልአት ዓመት እያ ነይራ፤ ኩሎም ግን ኣብ ፕላኔትና ዝተኸሰቱ ኣይኰኑን።ንገለ ካብቶም ንዓይንና ዝስሓቡ ዓበይቲ ምዕራፋት ከነዳህስሰኩም፤ ሸሞንተ ክኣ መሪጽና።

ኣብ 2022፡ ንፈለማ እዋን ዝተኸሰቱ ሸሞንተ ነገራት

ኣብ ዝሓለፈ እዋናት፡ ብሓገዝ ‘ተኣምራታዊ’ ቴክኖሎጂ ንኹሉ ዓይነት ሕማማት ክፍውስ ይኽእል’ዩ ዝተባህለ ዓራት መሰል ‘መድቤድ’ ብዙሓት ትካላት ንዓማዊል ኣሽሓት ዶላራት እናኣኽፈላ ገንዘብ ክግሕጣ ጸኒሕን፡ እንተኾነ እቲ ዝብልኦ ብተግባር ክረጋገጽ ኣይክኣለን። 

እቲ ‘ንኹሉ ሕማማት ይፍውስ’ዩ’ ዝተባህለ ዓራት

ኣብዚ እዋን 8 ቢልዮን በጺሑ ንዘሎ ህዝቢ ዓለም ንምምጋብ፡ ጀነቲካዊ ምምሕያሽ እንስሳታትን ኣትክልትን መተካእታ ኣድላይነት ከም ዘለዎ እዩ ዝዝረብ።
ደገፍቲ ሳይንስ ‘ጂኤምኦ’፡ እዚ ዝለዓለ ምህርቲ ከምጽእ፡ ሕማም ወይ ድርቂ ዝጻወር ባህርያት ከማዕብልን ካልእን ከም ዝኽእል ይምጕቱ።
ብኻልእ ወገን ድማ ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባትን ከባብን ከውርዶ ዝኽእል ጉድኣት ጠቒሶም፡ ኣብ ባህላዊ ኣሰራርሓ ሕርሻ ዘስዕቦ ኣሉታዊ ጽልዋ፡ ከምኡ'ውን ዓብላልነት ኩባንያታትን "ዘይተፈጥሮኣዊ" ባህሪ ቴክኖሎጅን ኣብ ዝምልከት ስክፍታታቶም የስምዑ። ብሓፈሻ፡ ብጀነቲካዊ ኣገባብ ዝተቐየሩ መግብታት ጐዳእቲ ድዮም ጠቐምቲ? ማዕከል ዛዕባኡ ዝገበረ ጽሑፍ ቀሪቡ’ሎ።


ጀነቲካዊ ምምሕያሽ ዝተገበረሎም ፍርያት እንታይ ረብሓ ኣሎዎም?

ኣብ መንጐ ሓንጐል ክልተኦም ጾታ ዘሎ ፍልልይ ብሰንኪ ጾታኦም’ዩ ኢልና ቅድሚ ናብ መደምደምታ ምብጻሕና ብመርትዖታት ክነደግፎ ኣለና። 
ነዚ ንምርዳእ ሓንጐል ክልቲኡ ጾታ ዝተዋቐረሉ ፈሊጥካ ምትንታን ኣገዳሲ’ዩ። እቲ ፍልልይ ተፈጥሮኣዊ እንተዀይኑ ኣብ መዋቕር ሓንጐልና ፍልልይ ክህሉ ኣለዎ። 

ሓንጎል ደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ፍልልይ ኣሎዎ ድዩ? 

እታ ዶሊ ተባሂላ ትጽዋዕ ናይ መጀመርታ በጊዕ ካብ ትዳቐል ንደሓር፡ ነዊሕ መንገዲ ዝተጓዘ ድቕለት (ክሎኒንግ) ድሕሪ 25 ዓመታት እውን ከምቲ ኣብ መጀመርታ ዝነበሮ ኣገዳስን ኣካታዕን ኣርእስቲ እዩ።

ኣብ ገዛ ንዘዕበይዎም እንስሳታት ክሎን ዝገብሩ ዘለዉ ሰባት

ላህጃ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ እዋን ንግስነተን ዘጋጠሙ ዓበይቲ ማሕበራዊ ለውጢታት ዘንጸባርቕን እዩ።

ላህጃ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ስለምንታይ ተቐይሩ?

ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት - 2015፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ስነፍልጠት ንዝርከባ ኢትዮጵያውያን ደቂ ኣንስትዮ ሓሙሽተ ቀለልቲ ሕቶታት ኣቕሪብናለን ኣለና።

5 ሕቶታት ን6 ኢትዮጵያውያን ደቂ ኣንስትዮ ሳይንቲስት

ቀንዲ ዕማም እዛ 100 ሜትሮ ዝንውሓታ መንኮርኮር፡ ካብ መሬት ኣዝዩ ርሑቕ ኣብ ዝዀነ ቦታ ኦርዮን ዝተበሃለ ኣዝዩ ግዙፍ ድሩዕ ሎቆታ ክትስንዱ’ዩ።

ናሳ ናብ ወርሒ ንምውንጫፍ ዘዳለዋ መንኮርኮር ንካልኣይ ግዘ ተዓናቒፋ

ኣብ ሳይንሳዊ ልበወለድ፡ ማሽናት "ትንፋስ ክዘርኡ" ይረኣዩ። ከምኡ'ውን፡ ሕቶ ፍትሒ ከም ዘልዕሉ፡ ምንቅስቓስ ከም ዝገብሩን ሕነ ከም ዝፈድዩን ይርአ።

ምስጢር ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ሲሪ፡ ተስላን ነትፍሊክስን እንታይ'ዩ? ስለምንታይ ከ የካትዕ?

ዝጠፍኡ ዓሌት እንስሳታት ናብ ህይወት ንምምላስ ዝግበር ዘሎ ፃዕሪ

እዚኦም ኣብ ገዛና እንረኽቦም ምህርታት መዐሸጊ መግቢ፡ ዘይጣበቕ መብሰሊ መግቢ፡ መከላኸሊ ዝናብ፡ ወረቐትን ቀለማትን ይርከቡ።

ኣብ መቕለዊ ባዴላን ሜክኣፕን ዝርከቡ 'ጐዳእቲ ከሚካላት'

ዋንነት ኢሎን መስክ ዝዀነ ኩባንያ ስፐይስኤክስ፡ ናብ ምህዋር [ቅናት-ምድሪ] ኣሽሓት ሳተላይታት ከወንጭፍ ጸኒሑ ኣሎ። ነዚኦም ከኣ ብዙሓት ሰባት ኣብ ሰማያት ክሕምበቡ ርእዮምዎም’ዮም።

ስታርሊንክ፡ ኢሎን መስክ ስለምንታይ ኣሽሓት ሳተላይታት የወንጭፍ ኣሎ?

እዞም ክንዲ ፖስት ካርድ ዝዀኑ ክልተ ጥራውዝቲ፡ “ላይብረሪያን፡ ርሑስ ፋሲካ ኤክስ” ዝብል መልእኽቲ ምስ ዘለዎ ደብዳበ ብሚስጢር ተቐሚጦም ተረኺቦም።

ን20 ዓመታት ጠፊኦም ዝነበሩ ጥራውዝቲ ቻርለስ ዳርዊን ናብ ቦታኦም ተመሊሶም

ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተታት ዓመታት፡ ካብ ዙርያ ዓለም፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ከም ዩፎ ዝተገለጹ ጓኖት ነገራት እኳ እንተተረኣዩ ተመራመርቲ ነቲ ክስተታት ‘ልቢ ወለድ እዩ’ ብምባል ክነጽግዎ እዮም ጸኒሖም። ኣብዚ እዋን ግና ትካል ምርምር ጠፈር ኣሜሪካ፡ ናሳ፡ ኣብዚ ጓና ተርእዮታት መርመራ ዝገብር ፍሉይ ጉጅለ ተመራመርቲ ብምቛም ሓደ መልሲ ንምርካብ ምንቅስቓስ ጀሚሩ ኣሎ።

ዓለም-ለኻዊ መዓልቲ ዩፎ፡ ንምንታይ እዩ ናሳ ንዩፎ ዝእልሽ ዘሎ?

ብ11 ሰነ 2022 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ዓለምለኻዊ ማሕበር ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ሕርሻን ስነፍልጠት ህይወትን [GCHERA] ሎሬታት ዓለምለኸ ሽልማት ሕርሻ ዓመተ 2021 ኢሉ ንዝሓጸዮም ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምትኩ ሃይለን፡ ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ጌንት ማርክ ቫን ሞንታግን ሸሊሙ። ፕሮፌሰር ምትኩ፡ ብምርምር ሓመድ፡ ልምዓት ሕርሻ፡ ስነ መኣዛ ኣትክልትን ካልኦት ሳይንሳዊ ምርምራትን ስነሂወታዊ ብዙሕነትን’ዩ ክሽለም በቒዑ።   

'ካብ ገባር'የ ዝመሃር' ዝብል ሎሬት ሕርሻ ዓለም ፕሮፌሰር ምትኩ ሃይለ

ምሸት ምሸት፡ 0.3 ሚሊ ሜትር ንውሓት ዘለዎም ፍጥረታት፡ ሓደሽቲ ነኳላት ቈርበትና ኣሊሾም ብምውጻእ ምስ መጻምዶም ይራኸቡ። 

ኣብ ገጽና ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ሓሳኹ

ኣብታ ኣብዚ ቕነ ከቢድ ሙቐት እተተኣናግድ ዘላ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ብዙሓት ጽቡቕ ድቃስ ክድቅሱ ከምዘይከኣሉ የማርሩ ኣለዉ፡፡ እንተኾነ እዞም ዝስዕቡ ስጉምቲታ ዋላ ኣብ ሃሩር ጽቡቕ ድቃስ ንምድቃስ ዝሕግዙ እዮም ይብሉ ተመራመርቲ፡፡ 


ኣብ ውዑይ ኩነታት ኣየር ከመይ ክንድቅስ ንኽእል?

እቲ ቅድሚ 600 ዓመታት ተራእዩ ዝነበረ ሕማም ኣብ ኣውሮጳ፣ እስያን ሰሜን ኣፍሪቃን ብዓሰርተታት ሚልዮናት ዝቑፀሩ ሰባት ናብ ሞት ከምዘቃልዐ ይግለፅ።
ኣብ መፋርቕ 14 ክፍለዘመን ዘጋጠመ መቕሰፍቲ ጥዕና፡ ኣብ ታሪኽ ደቂሰብ ካብ ሞንጎ ዝተረኣዩ ኣዝዮም ዓበይቲ ክስተታት ሓደ ነይሩ።

ጠንቂ ‘ቲ ሚልዮናት ዝቐዘፈ ‘ጸሊም ሞት’ ከም ዝተረኽበ ተመራመርቲ ገሊጾም

“እቲ ውጽኢት ግን ኣገሪሙና፤ ሓደ ተኽሊ ጥራይ’ዩ ነይሩ። ሓደ ተክሊ ጥራይ ኣብ ሻርኢክ በይ ልዕሊ 180 ኪሎ ሜትሮ ተዘርጊሑ ነዚ ኣብ መሬት ዝዓበየ ተኽሊ ፈጢሩ” ክትብል ዋና ጸሓፊት እቲ መጽናዕቲ ጃኔ ኤድጌሎ ተዛሪባ።

ኣብ መሬት፡ ኣርባዕተ ዕጽፊ ከተማ ኣስመራ ዝኸውን ተኽሊ ተረኺቡ

ክንፊ ናይዚ ዘፍርሕ በራሪ ፍጥረት፡ ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ ትሸዓተ ሜትሮ ኮይኑ፡ ካልኦት እንስሳት ሃዲኑ ይምገብ ነይሩ ይበሃል።

ቅድሚ ሚልዮናት ዓመታት ዝነበረ ዘፍርሕ ፍጥረት

ዶ/ር ኣይዳ ኣብ ኣስመራ'ያ ተወሊዳን ዓብያን። እቲ ብዛዕባ ኣስመራ፡ ስድራቤታ፡ ኣተዓባብያኣ ይዅን ቤት-ትምህርታ ዘለዋ ተዘክሮ ዉዕዉዕ ኰይኑ፡ ሕሉፍ ህይወታ ክሳብ ሕጂ ብናፍቘት ከም እትዝክሮ፡ መግለጺ ባህሪኣ ከም ዝዀነን ትገልጽ። ከምኡ'ውን ከም ሓባሪ-ዓንዲ ህይወታ ገይራ ከም እትጥቀመሉን ተዘንቱ።

ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ ትካል ፋይዘር ትሰርሕ ዘላ ኤርትራዊት ዶ/ር ኣይዳ ሃብተጽዮን መን'ያ?

ሳይንሰኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ግን፡ ብሰንኪ' ቲ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ዓለማዊ ዋዒ ክስዕብ ዝኽእል ሓደጋታት ንምውጋድ ዘኽእል ውጥን ትማሊ ዘርጊሖም ኣለው።

ሊቃውንቲ፡ ዓለም ንምድሓን ዘኽእሉ ሓሙሽተ መይላታት ምሂዞም

ኣብ 2019 ጽምዲ ኩላሊት ሓሰማ፡ ናብ ኣእምሮኡ ዝሞተ ሰብነት ጂም ፓርሶንስ ተተኺሎም፡፡ ንሱ ምስ ሞተ ኣካላቱ ንኻልእ ሰብ ክወሃብ ቃል ኣትዩ ስለዝነበረ፡ ኩላሊቱ ንኻልእ ሰብ ተዋሂቦም፡፡ ብናይ ቤተሰቡ ፍቓድ ድማ ናይ ሓሰማ ኩላሊት ተተኪእሉ

ሓሰማ ቀንዲ ፍልፍል ስግግር ኣካላት ወዲሰብ'ዶ ትኸውን?

ዛጊድ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኣብ ዝተኻዱ መርማራታት፡ ንኦሚክሮን ዝመስል ውጽኢት ዝተረኽቦም ንዝለዓለ ምርመራ ናብ ካልእ ምዕቡል ቴክኖሎጂ ዘለዎ ቤተ ፈተነ ንክትንተን ይስደድ።