ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዙ ብዛዕባ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት እምነት ዘለዎም ሰባት ሒደት ኣይኰኑን። ኣብዚ መበል 21 ክፍለ ዘመን እውን እንተዀነ፡ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት ከምዘጋጠሞም ዝዛረቡ ኣለዉ። ከምዚ ዝበሉ እምነታት ግን ስለምንታይ ክሳዕ ሕዚ ጸኒሖም? ገለ ረብሓ ክህልዎም ይኽእል’ዶ ይዀን?

ሳይንስ ብዛዕባ መናፍስቲ ምውታን እንታይ ይብል?

ኣብታ ኣፍሪቃ ኣብ 2022 ኣስታት 95 ሚእታዊት ምስ ዓሶ ዝተኣሳሰር ሞት ኣጋጢሙ እዩ፤ ኣስታት 80 ሚእታዊት ካብዚኦም ድማ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዝርከቡ ህጻናት ከምዝዀኑ ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።

ክታበት፡ ብዝሒ ህዝቢ ዓለም ንምንካይ ድዩ ዝወሃብ?

ጥንታውያን ደቂ ኣባት፡ ኣኽላባት ቅድሚ ምምጽኦም ነዊሕ እዋን ወኻርያ ከም እንስሳ ዘቤት ገይሮም ይሕዝዎም ነይሮም ክኾኑ ይኽእሉ።

‘ወኻርያ’ እንስሳ ዘቤት ድያ ነይራ?

ቡን ካብ ፍረ ናይቲ ፈለማ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ተኽሊ ቡን ኣራቢካ ዝመጽእ እዩ። ኣፈ ታሪኽ ከም ዝሕብሮ፡ካልዲ ዝተባህለ ሓደ ጓሳ፡ ኣጣሉ ፍረታት ቡን ምስ በልዓ፡ ሓይለንን ሓጎሰንን ከም ዝውስኽ ምስ ኣስተብሃለ ባዕሉ ክፍትኖ ቀሲብዎ። ካብኡ ንደሓር፡ ደቂ ዓዲ፡ ዝተቐልወ ቡን ክውሕጡን ወይ ካብ ቆጽሊ እቲ ተኽሊ ሻሂ ክሰርሑን ጀመሩ።

ቡን ግን ብኸመይ እዩ  ዝውቱር መነቓቅሒ ክኸውን ክኢሉ?

ቅድሚ እቲ ናይ ሰኑይ ፍጹም ጸሓያዊ ግርደት [ከውሊ ፀሓይ] ትጽቢት እናዓበየ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ሚልዮናት ሰባት ንጹር ሰማይ ክህሉ ተስፋ ይገብሩ ኣለዉ።

ግርደት ፀሓይ ክርእዩ ናብ ሰማይ ዘቋምቱ ዘለዉ ሚልዮናት ሰባት

ክሳዕ ሕጂ እግሮም ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሰባት ሒደት እዮም - 12 ጥራይ። ነዚ ንምእማኑ ዘጸግም ጕዕዞ ዝገበሩ እዞም ጠፈርተኛታት እንመን እዮም?

ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሒደት ሰባት በዓል መን እዮም?

ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሰንኪ ሕማም ኵሊት ንብረቶም ሸይጦም ኣብ ኢድ ሰብ ዝወደቝ ብዙሓት እዮም። እቲ ሕማም እናኸበደ እንተኸይዱ ዝሓመሙ ብህይወት ንኽጸንሑ፡ እንተወሓደ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ዳያሊሲስ ክገብሩ ይግደዱ።

ጥዕና ኵሊት ንምሕላው ዝሕግዙ 6 ቀለልቲ ነገራት

ፈላሚ ናይ 'ቺፕ' ሓንጎል ዘለዎ ተሓካማይ ብኦንላይን ቸዝ ተጻዊቱ

ጥዕና፡ኩሊት ሓሰማ ዝተተካኣሉ ሰብ ኣብ ድሓን ኩነታት ከምዘሎ ተገሊጹ

ንልዕሊ 70 ዓመታት 'ብሓጺናዊ ሳንቡእ' ከስተንፍስ ዝጸንሐ ፖል ኣሌክሳንደር ሞይቱ

ኣብ 2023 ነበር በዓል መዚ ድሕነት ደቪድ ግራሽ፡ ኣብ ቅድሚ ኮሚተ ባይቶ ቀሪቡ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ጓና ኣካላትን በረርቲ ነገራትን ሒዙ እዩ ኢሉ ከምዝኣምን ገሊጹ፡፡ ንሱ እዚ እምነቱ ካብ መዛግብቲ፣ ቅዳሓትን ምስ መሳርሕቱ ዝገበሮም ዕላላትን ዝብገስ ከምዝኾነ ኣመልኪቱ፡፡

ሓድሽ ጸብጻብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኣመሪካ ብዛዕባ ዘይፍለጡ በረርቲ ነገራት (ዩፎ) እንታይ ኢሉ?

ጉያ፡ ንገሊኡ ተፈጥሮኣዊ፤ ንገሊኡ ክኣ ኣይኰነን’ዶ ጉያ ቁሩብ ናይ ፍጥነት ምውሳኽ’ውን ዓቐብ’ዩ ዝዀኖም። ግን፡ “ብተፈጥሮይስ ጎያያይ ወይ ጎያይት’ዶ ይኸውን?” ኢልኩም ሓሲብኩም ትፈልጡ’ዶ? እቲ መልሲ ኣብ ጅንኩም እዩ ዘሎ።

ገለ ሰባት ብኸመይ’ዮም ጎየይቲ ዝዀኑ? ‘ጂን’ ብዛዕባ እዚ እንታይ ይነግረና?

መብዛሕትኡ ግዜ፡ ክብተኽ ዝበለን ዝተለቈመን ቻርጀር ሞባይል ሳዕቤን ዘይብሉ’ዩ ዝመሰልና። ይኹን’ምበር፡ ሓሓሊፉ ትጽቢት ዘይገበርናዮ፤ ካብኡ ብዝዘለለ ድማ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ሓደጋ ከስዕብ ይኽእል።

ዝተለቈመን ክብተኽ ዝበለን ቻርጀር ምጥቃም ንስልክና ከም ዝጐድእ ንፈልጥ’ዶ?

ብመሰረት እቲ ኣብ 2022 ዝተኣከበ መረዳእታ፡ ኣስታት 800 ሚሊዮን ኣባጽሕን 159 ሚሊዮን ህጻናትን ዝርከቡዎም ምዃኑ ኣብ መጽሄት ጥዕና ላንሴት ዝተሓትመ ሓበሬታ የመልክት።

ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ካብ ህዝቢ ዓለም ከሳዓት’ዮም፤ ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ግን ብኣንጻሩ’ዩ

ሓደ  ንእሽቶን ዘብረቕርቕ ዓሳ፡ ተዅሲ ጥይት ዝምሕያሉ ድምጺ ከም ዘስምዕ ተመራመርቲ ረኺቦም። 

ተዅሲ ጥይት ዝኣክል ድምጺ ዘስምዕ ደቂቕ ዓሳ ከምዘሎ ትፈልጡዶ?

ጽማቚ ቀይሕ ሱር ምስታይ ዘለዎ ጥዕናዊ ረብሓታት ሕሹኽ ክንብለኩም

ስለምንታይ እዮም ሰባት ‘መናፍስቲ ምዉታን’ ዝረአዩዎም?

እዚ ሜላ - ኣብ ሩዝ ኣእቲኻ ምንቃጽ - ዝውቱር'ኳ እንተጸንሐ፡ ክኢላታት ግን ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዞም ኣንጻሩ ከጠንቀቑ ጸኒሖም እዮም። ምኽንያቱ እቲ ዘካየድዎ ፈተነታት እቲ ሜላ ከምዘይሰርሕ ስለዝሕብር።

ብማይ ዝጠልቀየት ሞባይልኩም ብሩዝ ተንቅጹ'ዶ?  

ካብ ቆርበት ኣድጊ፡ ጥዕና ዘደንፍዕን ንእስነትካ ዝዕቅብን ባእታ ከም ዘለዎ ይእመን። ነቲ ጀላቲን  ንምውጻእ ድማ፡ ቆርበት ኣድጊ ይፈልሕ። ካብኡ ድማ ናብ ሓሩጭ፡ ከኒና ወይ ፈሳሲ ይስራሕ ወይ ድማ ኣብ መግቢ ዝሕወስ ኰይኑ ይስራሕ።

ሚልዮናት ኣእዱግ ስለምንታይ ከምዝቕተሉ ትፈልጡ'ዶ?

ብዙሓት ሰባት ንነዊሕ እዋን መነጽር ምጥቃም መጠን ርእየት ዓይኒ ከምዘዳኽም ይኣምኑ። ግን ሓቂ ድዩ? ነዚ ዘረጋግጹ ንጹር መርትዖታትከ ኣለዉ ድዮም?

መነጽር ምጥቃም ናይ ምርኣይ ኣቕምና የዳኽሞ ድዩ?

እቲ ኣብ ለንደን ሆስፒታል ጋይስ ዝርከብ ክሊኒክ፡ ኣብ ወርሒ መስከረምን ጥቅምትን 2022 ዝተበላሸወ መዝሓሊ ጠራሙዝ ተጠቒሙ ክኸውን ከምዝኽእል ገሊጹ። 

ኣብ መዝሓሊ በረድ ተኸዚኑ ዝነበረ እንቋቑሖ ደቂኣንስትዮ ተባላሽዩ

ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ንሰባት ኣየናይ ዓይነት ዲጂታላዊ ወልፊ ከምዘለዎም ብልክዕ ምፍላጥ ኣጸጋሚ እዩ፤ እንተዀነ መብዛሕትኦም ሓካይም ይዅኑ ሓካይም ስነ-ልቦናን ስነ-ኣእምሮን ዝዀነ ሰብ ምስዚ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ ጸገም ኣለዎ’ዶ የብሉን ዝብል ምፍላይ ኣይመጸገመን።

'ዲጂታላዊ ወልፊ' ኣሎና ዶ? እንታይነቱን መፍትሒኡን

ኣብ ሰራውር ዘጋጥም ምርጋእ ደም መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ እግሪ እዩ ዘጋጥም። እንተዀነ ገለ ክፋል ናይቲ ርጋ’እ ደም ተበቲኹ ብደም ኣቢሉ ናብ ካልእ ክፋል ኣካላት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ናብ ሳንቡእ ክጓዓዝ ተኽእሎ ኣሎ። ርጋ’እ ደም ናብ ሳንቡእ ኣብ ዝኣትወሉ እዋን ሃንደበታዊ ምዕጋት ሱር ደም ሳንቡእ ይበሃል።

ሃንደበታዊ ምዕጋት ሱር ደም ሳንቡእ እንታይ እዩ?

ከም ቪያግራ ዝኣመሰሉ መድሃኒታት ፈለማ ንልዑል ጸቕጢ ደምን ኣንጅናን [ኣብ ከባቢ ኣፍልቢ ዝፍጠር ቃንዛ]  ንምፍዋስ ዝተዳለዉ እዮም። 