ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ብቐጻሊ ንሓጺር እዋን እንድቅሰሉ ግዜ እንተረኺብና፡ ሓንጎልና ንነዊሕ ዓቢ ንኽኸውን ከም ዝሕግዝ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ይገልጹ።

ሓንጎልና ብሓጺር ድቃስ ቀትሪ ከም ዝጽሎ ትፈልጡ ዶ?

ጾታዊ ህይወት ተኽልታት ስግንጢር ክኸውን ይኽእል እዩ። ናይ ብሓቂ ድማ ዘደንጹ ማለትና እዩ። 

ገለ ኣታኽልቲ ዝራብሑሉ ሚስጥራዊ ኣገባብ

ነቲ ንሸሞንተ መዓልታት ዝጸንሕ ጉዕዞ ዝኽፈል ዋጋ ትኬት 250 ሽሕ ዶላር (195 ሽሕ ፓውንድ) ኮይኑ፡ ናብቲ ኣብ 3,800 ሜትሮ (12,500 ጫማ) ዕምቆት ዝርከብ ስብርባር ታይታኒክ ምጥላቕ ዝሓውስ እዩ።

ስብርባር መርከብ ታይታኒክ ንምርኣይ ትሕቲ ባሕሪ ዝኣተዉ ቱሪስት ደሃዮም ጠፊኡ

 ንምዃኑ ግን ከመይ ኢሉ እዩ ‘ኣርቲፊሻል-ኢንተለጀንስ’ ውሑስ ክኸውን ዝኽእል? ሓሙሽተ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝህልዉ ብድሆታት ዝስዕቡ እዮም።

‘ኣርተፊሻል ኢንተለጀንስ’ [AI] ውሑስ ንምግባር ሓሙሽተ ቀንዲ ብድሆታት

ካብ ኣሜሪካ ዝተረኸበትን 18 ዓመት ዕድመ ዝመልኣን ሓርገፅ እያ ነቲ እንቋቑሖ ኣብ ወርሒ ጥሪ 2018 ኣብ ፓርክ ረፕቲላንያ ኣውዲቓቶ። እቲ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ ድቂ ከኣ ምሉእ ብምሉእ ቀርፂ ሒዙ’ኳ እንተነበረ ግን ድማ ሞይቱ እዩ ተወሊዱ።

ብዘይ ዘርኢ ተባዕታይ ንገዛእ ርእሳ ዘጥነሰት ሓርገፅ ተረኺባ

ኣብ ዝኽሪ፡ መንነት፡ ስምዒት፡ ኣስተብህሎ፡ ባህርያትን ርእሰ-ርድኢትን ዝኣመሰሉ ዘጋጥሙ ንነፍሲ ወከፍ መዳይ ስርሓት ኣእምሮ ክዘርጉ ዝኽእሉ ጸገማት ብሓፈሻ ጸገማት ምፍልላይ (ዲሶሽየቲቭ ዲስኦርደር) ከም ዝበሃሉ መርበብ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። 
እዞም ጸገማት ኣብ ሰለስተ ይኽፈሉ - ዲሶሽየቲቭ ኣይደንቲቲ ዲስኦርደር፡ ዲሶሽየቲቭ ኣምነዥያን ዲፐርሶናላይዜሽን/ዲርያላይዜሽን ዲስኦርደር።

ገበን ዝፈጸሙ ሰባት ዘይሕተትሉ ዓይነት ጸገም ጥዕና እንታይ’ዩ? 

ካብ 2004 ጀሚሩ ኣብ ኣዒንቲ ወተሃደራዊ ፓይለታት ካብ ዝኣተዉ 144 ተርእዮታት ብዘይካ ሓደ ኩሎም ዘይተፈለጡን መብርሂ ዘይተወሃበሎምን ምዃኖም ኣብ 2021 ዝወጸ ጸብጻብ ፔንታጎን የመልክት። ሰበስልጣን’ውን እቶም ኣብ ሰማይ ዝተረኣዩ ነገራት ካብ ካልእ ዓለም ዝመፅኡ ፍጥረታት ክኾኑ ከምዝኽእሉ ንምግላፅ ኣይደፈሩን።

‘ዩፎ’ - ዘይፍለጡ በረርቲ ፍጥረታት፡ ኣብ ኣኼባ ናሳ ዝተቓልዑ 5 ሓቂታት

እቲ መጽናዕቲ፡ ነቲ ተመራመርቲ ንወለንተኛታት ኣብ ስርዓተ ኣመጋግብኦም መምርሒ ብምሃብን ኣብ ጥዕና ልቢ ዘለዎ ጽልዋ ብምክትታልን ካብ 1982 ጀሚሩ ንዝተኻየድዎም 30 ፈተነታት ብምጥርናፍ እዩ ገምጊሙ። ካብ መላእ ዓለም ብድምር ኣስታት 2,400 ሰባት ኣብቲ መፅናዕቲ ተሳቲፎም።

ኣመጋግባ ኣትክልቲ ንጥዕና ልቢ - ማዕዳ ተመራመርቲ

ብትካል ኒውራሊንክ ዝዳሎ ‘ማይክሮቺፕ’ ልምሰትን ዓይነስውርነትን ዝኣመሰሉ ስንክልናታት ንምፍዋስን፣ ነቶም ጽጕማት ኮምፒዩተራትን ተንቀሳቓሲ ቴክኖሎጅን ንኽጥቀሙ ክሕግዞም ተስፋ ዝተነብሮ እዩ።

ትካል ኢሎን መስክ፡ ኣብ ሓንጐል ሰባት ‘ቺፕ' ንምትካል ፍቓድ ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ

ቅድሚ ሕሪ 50 ዓመታት ዝተሰኣለት፡ ኤርዝራይዝ ዝተሰመየት ስእሊ፡ ሕጂ’ውን ሓደ ካብቶም ክሳዕ ሕጂ ዝተሳእሉ ኣዝዮም ፍሉጣት ኣከባብያዊ ስእልታት ኰይና ትረአ።

ጐስጓስ ድሕነት ኣከባቢ ዘበገሰት ብልጽቲ ስእሊ

ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ 10 ዓመታት በብእዋኑን ኣብ ዝተፈለላዩ እዋናትን ተመሳሳሊ ምንቅጥቃጥ ክኽሰት ምጽንሑ ይዝከር።

ኣብ ኤርትራ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ከምዘጋጠመ ሰብመዚ ገሊጾም

ሓደሓደ መፅናዕትታት፡ ደንስተን ቋንቋ ህፃናት ተማሂሮም ዝተረብሑ፡ እዞም ሓሙሽተ መረዳድኢ ቋንቋን ምንቅስቓስ ኣካልን ካብ ዘይጥቀሙ ወለዲ ብዝሓሸ ኩነታት ምስ ሕንጦ ደቆም ከም ዝረዳድኡ ይሕብሩ።

ወለዲ ቋንቋ ሕንጣያት ደቆም ከመይ ምልማድ ይኽእሉ?

ሰብ-ሰርሖ ብልሒ 'ኣብ ቀረባ እዋን ልዕሊ ሰብ በሊሕ ከይከውን' ተሰጊኡ

ሽወደን ዝፈተነቶ ናይ ምርምር ሮኬት ተልእኾኡ ስሒቱ ኣብ ኖርወይ ድሕሪ ምዕላቡ፡ ኖርወይ ብግብረ መልሲ ሽወደን ተቘጢዓ።

ንሽወደንን ኖርወይን ዘሰሓሓበ ተልእኾኡ ዝሰሓተ ሮኬት ምርምር 

ፍቕሪ፡ ምሕዝነት፡ ምውላድ ወይ ምፍራይ ድዩ ወይስ ካብዚ ዝብርኽ ነገር?  ዶክተር ኣና ማቺን፡ ፍቕሪ ክሕዘና ድልዋት እንዀነሉ ምኽንያት ክንተሓባበር ስለዘለና ምዃኑ ትገልጽ።

ፍቕሪ 'ስነ-ህይወታዊ ጉቦ' ድዩ?

ካልኦት ዳህሰስቲ ንሰሜናዊ ዋልታ ረኺብና ኢሎም ሞሳ ክወስዱ ይኽእሉ'ኳ እንተዀኑ፡ ሓደ ዘይተዘመረሉን ብዓቢኡ ዝተረሰዐን ጸሊም ሰብ ግን ምስቶም ካልኦት ማዕረ ይግብኣኒ’ዩ ክበለሉ ዝኽእል ጉዳይ ኣለዎ።

ሰሜናዊ ዋልታ ዝረኸበ መን'ዩ? መሳጢ ዛንታ ሓደ ዘይተዘመረሉ ጸሊም ሰብ

ሕቡራት ሃገራት፡ ነዛ ዓለም ዝመልእዋ 65 ዓመት ዝመልኡን ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዝዕድመኦምን ከም ዝኾኑ ይገልፅ።

ልዕሊ 100 ዓመት ዝነብሩ ሰባት ስለምንታይ ይበዝሑ ኣለዉ?

ሓንቲ ስጳኛዊት ሕልፍቲ ኣትለት፡ ን500 መዓልታት ብዘይ ዝዀነ ርክብ ሰብ ኣብ በዓቲ ድሕሪ ምጽናሕ ወጺኣ፤ እዚ ድማ ክብረወሰን ዓለም ክኸውን ከም ዝኽእል ይንገር ኣሎ።

ን500 መዓልታት ኣብ በዓቲ ንበይና ዝጸንሐት ኣትለት ወጺኣ

ኵኩዕ እዝኒ ኣብ ውሽጢ እዝኒ ብዘለዉ ጽክታት ዝፍጠር ሰም ዝመስል ነገር እዩ።እዚ ሓደ ካብቶም ሰባት ዘይዛረቡሎም ኣካላዊ ንጥረ ነገራት’ኳ እንተዀነ፡ ገለ መሳጢ ባህርያት ግን ኣለዎ።

ሓሙሽተ ዘገርሙ ሓቅታት ኵኩዕ እዝኒ

እቲ ብግምት ክንዲ ናይ ኦሎምፒክ መሐንበሲ ዝኸውን ግዝፊ ዘለዎ ኣስተሮይድ፡ ኣብ መዓልቲ ፍቑራት 2046 ናብ መሬት ክበፅሕ ከምዝኽእል ወሲኹ ገሊፁ። 

ድሕሪ 23 ዓመታት ኣብ መዓልቲ ፍቑራት ናብ ምድሪ ዝዓልብ ‘ኣስተሮይድ’ 

ዋላ’ውን ኣብ ስክሪን ኮምፒተር ብልጭታ ናይታ “ሞት” እትብል ቃል ምርኣይ፡ ብዝተፈላለየ መገዲ ክጸልወና እኹል እዩ - ኩሉ ግዜ ድማ ንጽቡቕ ኣይኮነን።

ሞትና መዓስን ከመይን ከምዝኸውን እንተንፈልጥ እንታይ ምገበርና?

ካርቦን ዳይኦክሳይድ ካብ ኣየር ብምምጻይ፡ ኣብ ባሕሪ ንምኽዛን ዘኽእል ሓድሽ ኣገባብ ብተመራመርቲ ድሕሪ ምቕራቡ፡ ክሊማዊ ለውጢ ዓለምና ንምቍጽጻር ኣብ ዝግበር ጻዕሪ ሓድሽ ተስፋ ፈጢሩ ከም ዘሎ ተፈሊጡ።

ካርቦን ዝመጺ ርኽበት፡ ሓድሽ ተስፋ ንክሊማዊ ለውጢ ምዃኑ ተኣሚኑሉ 

"እቲ ዘገርም ነገር፡ 10 ሚእታዊት ሰራዊት ጻጸ ጥራይ ብምስልጣን፡ ናብ መላእ መግዛእቲ ጻጸ ምብጻሕ ይከኣል፤ እዚ ዝከኣል ድማ ጻጸ ሓበሬታ ናይ ምልውዋጥ ልምዲ ስለዘለዎምን ነቲ ሓበሬታ ናብ ነንሕድሕዶም ናብቶም ካልኦት 90 ሚእታዊት ጻጸ ስለዘመሓላልፍዎን እዩ።"

ጻጸ ብሓቂ ኣብ ደቂ ሰባት መንሽሮ ከለልዩ ይኽእሉ ድዮም?

እቲ ኣብ ማእከል መሬት ዝርከብ ዝሽክርከር መዓሙቕ መሬት፡ ብተጻይ ኣንፈት ክሽክርከር ጀሚሩ ክኸውን ከም ዝኽእል ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ይዛረቡ።