ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ብውሕዱ ሓሙሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ዘይቅቡል ልዑል መጠን ናይቲ መርዛምን ቀታሊ ክኸውን ዝኽእልን ‘ዳይቲሊን ግላይኮል’ ዝበሃል ንጥረ ነገር ምሓዞም ብምርመራ ድሕሪ ምርግጋጹ ጥምሮታት ሽሮፕ ሰዓል ‘ጆንሰን ኤንድ ጆንሰን’ ክእከብ ገይረን።

ኣብ ረብሓ ከይውዕል መጠንቀቕታ ዝተወሃበሉ ሽሮፖ ሰዓል

"እዚ መሳርሒ ሰብ ሰርሖ ብልሒ ዝህቦ መልስታት ብቐንዱ ርትዓዊ፡ ሓፈሻዊ ምኽሪ ብዛዕባ ጥዕናን ጽቡቕ ሂወትን፡ ኣድላዪ ኣብ ዝዀነሉ ምስ ዝተረጋገጸ ሓበሬታ ዘተኣሳስር፡ ብዛዕባ ኣገደስቲ ኣገባባት ርእሰ-ሓልዮት ዝምዕድ፡ ከምኡ'ውን ሰባት ዝዀነ ስክፍታታት ምስ ዝህልዎም መዓስ ምስ ሓኪሞም ክራኸቡ ከም ዘለዎም ዝሕብር ይመስል፡"

ሰብ ሰርሖ ብልሒ ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባት እንታይ ኣበርክቶ ኣለዎ?

ፈላማይ ኩሊት ሓሰማ ዝተተኽለሉ ሕሙም ካብ ሆስፒታል ናብ ቤቱ ተፋንዩ

ብሓማስ ዝመሓደር ሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ ቓዛ ብውሕዱ 15 ህጻናት ኣብ ሆስፒታል ከማል ኣድዋን ብሰንኪ ሕጽረት መግቢን  ማይን ከም ዝሞቱ ብሰንበት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ሓቢሩ ነይሩ።

ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ኣብ ሰሜን ቓዛ 'ህጻናት ብጥምየት ይሞቱ ኣለው' 

ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ንሰባት ኣየናይ ዓይነት ዲጂታላዊ ወልፊ ከምዘለዎም ብልክዕ ምፍላጥ ኣጸጋሚ እዩ፤ እንተዀነ መብዛሕትኦም ሓካይም ይዅኑ ሓካይም ስነ-ልቦናን ስነ-ኣእምሮን ዝዀነ ሰብ ምስዚ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ ጸገም ኣለዎ’ዶ የብሉን ዝብል ምፍላይ ኣይመጸገመን።

'ዲጂታላዊ ወልፊ' ኣሎና ዶ? እንታይነቱን መፍትሒኡን

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ መላእ ዓለም ዘይተለምደ ወሰኽ ናይ ከም ኒሞንያ ዝኣመሰሉ ረኽስታት ስርዓተ ምስትንፋስ ከምዝተራእየ ተገሊጹ።

ኒሞኒያ፡ ዕጽዋ ኮቪድ ድሕሪ ምብቅዑ ስለምንታይ ይውስኽ ኣሎ? 

ኣብ ስዊዘርላንድ ከተማ ዳቮስ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ዓለምለኸ ቁጠባዊ መድረኽ መራሕቲ ኢንዱስትሪ ጥዕና፡ "ሕማም ኤክስ" ተባሂሉ ዝጽዋዕ ለበዳ ሕማም ክጋጥም ከምዝኽእል ምውጣን ኣገዳሲ ከምዝዀነ ክዛተዩ ጸኒሖም እዮም።

ዓለም ብዛዕባ ንመጻኢ ከጋጥም ዝኽእል ለበዳ ሕማም 'ኤክስ' ትዝቲ

ሓዳስ ዓይነት መድሃኒት ትጻወር ጣንጡ ኣብ ኣፍሪቃ ረኽሲ ዓሶ ተጋድድ ከምዘላ ውድብ ጥዕና ዓለም ቅድሚ ሒደት መዓልታት ኣተሓሳሲቡ። እዚ ድማ ሕማም ዓሶ ንምምካት ዝግበር ቃልሲ ዝገደደ ከም ሽክብድ ብምግባር ኣብ ጥዕና ህዝብታት እንተላይ ኣብ ኢትዮጵያ ስክፍታታት ፈጢሩ ኣሎ።

ኣብ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን ስክፍታ ትፈጥር ዘላ ጣንጡ እንታይ'ያ?

ሓደ ካብ ዓሌት ኦሚክሮን ዝበሃል ዓይነት ኮሮናቫይረስ፡ ኣብዚ እዋን ይዝርጋሕ ከምዘሎን፡ ርኡይ ወሰኽ ብምግባር ከምዝተለለየን  ውድብ ጥዕና ዓለም ሓቢሩ።

ጄኤን.1 ዓይነት ኮቪድ ብቕልጡፍ ይዝርጋሕ ከምዘሎ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣፍሊጡ

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ጄኤን.1 ዝተበሃለ ሓድሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ብዓለም ደረጃ ብቕልጡፍ ይዝርጋሕ ከምዘሎ ኣፍሊጡ። እቲ ውድብ ብሰንኪ "ብቕልጡፍ ዝውስኽ ዝርጋሐኡ" ዓለምለኻዊ ትዅረት ክወሃቦ ከም ዝግባእ'ዩ ዝገልጽ። 

ሓድሽ ዓሌት ኮሮናቫይረስ ብቕልጡፍ ይላባዕ ኣሎ - ውድብ ጥዕና ዓለም 

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዝተራእየ ለበዳታት ኣንትራክስ ኣመልኪቱ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፡ እቲ ሕማም ዘለዎ መልክዕን፡ ማዕረ ክንደይ ቀታሊ ምዃኑን ብኸመይ ናብ ኣጽዋር ክቕየር ከም ዝኽእልን ገሊጹ’ሎ።

ኣንትራክስ እንታይ እዩ? ማዕረ ክንደይ ከ ቀታሊ እዩ?

እዚ ከኒና ነፍሱ ዝኽኣለ ጎድናዊ ሳዕቤት ዘለዎ ኮይኑ ሕማም ርእሲ፡ ቀትሪ ትኽስ ምባል፡ ምስልቻው ከምኡ ከኣ ተምላስን ዕግርግርን ከስዕብ ዝኽእል ኮይኑ፡ ብዛዕባ ኣብ ነዊሕ ግዜ ዝህልዎ ሳዕቤናት ግን ብዙሕ ዝተፈለጠ ነገር የለን።
ኣመሪካን ኣካዳሚ፡ እዚ ከኒና ከም ኩሉ ከኒናታት ህጻናት ክረኽብዎ ካብ ዝኽእሉ ቦታ ርሒቐ ክቅመጥ ብምምዓድ “ናይ ድቃስ ጸገማት ኣብ ክንዲ ሜላቶኒን ብምውሳድ መደባት ብምስራዕን ባህሪ ብምትዕርራይን ክስተኻኸል ይኽእል’ዩ” ኢሉ።

ስለምንታይ’ዮም ኣስታት 20 ሚእታዊት ህጻናት ኣመሪካ ብመደቀሲ ከኒና ዝድቅሱ ዘለዉ?

እቲ ሕማም ሰብነትና ኣብ ዝውውር ደም ዘሎ መጠን ሽኮር (ግሉኮዝ) ኣብ ረብሓ ከውዕሎ እንተዘይክኢሉ ዘጋጥም ኮይኑ፡ እቶም ዝፈጥሮም ጸገማት ሕማም ልቢ፣ ወቕዒ (ስትሮክ)፣ ዑረት፣ ጸገም ኩላሊትን ምቑራጽ እግርን ከስዕቡ ይኽእሉ።

ሕማም ሽኮር እንታይ እዩ? ብኸመይ ምክልኻል ይከኣል?

እስራኤል ኣብ ወሽመጥ ቓዛ መጥቃዕቲ ክቕጽል ምዃኑ ኣብ እተጠንቅቐሉ ዘሎ እዋን፡ ሕቡራት ሃገራት እቲ ግጭት ደው ክብል ይምሕፀን ኣሎ።

ትካላት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ቓዛ ተኹሲ-ደው ክብል ጸዊዖም

ሰራዊት እስራኤል ኣብ ልዕሊ ጋዛ ብኣየር፣ ባሕርን መሬትን ዝተዋደደ መጥቃዕቲ ንምክያድ ወተሃደራዊ ምድላዋት ከምዝዛመ ኣፍሊጡ። 

እስራኤል፡ ኣብ ቓዛ 'ብኣየር፣ ብባሕርን ብመሬትን' መጥቃዕቲ ንምፍፃም ከምዝተዳለወት ኣፍሊጣ

ዓሶ መብዛሕትኡ ግዜ ዕሸላትን ህጻናትን ዝቐትል ኰይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ካብ ዘጋጠሙ ዓበይቲ ሓደጋጋት ሓደ ምዃኑ ይእመን። እዚ ተስፋ ክግበረሉ ዝጸንሐ ሓድሽ ክታበት ዓሶ፡ ኣብ ዓመት ልዕሊ 100 ሚልዮን ክታበት ንምፍራይ ስምምዓት ተታሒዙ ኣሎ።

ኣዝዩ ዝሓሰረ ሓድሽ ክታበት ዓሶ ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ክጅምር'ዩ

ተመራመርቲ፡ እቲ ጉዳይ ሕማማትን ረኽስታትን ካብ እንስሳታት ናብ ሰባት ክመሓላለፉ ዝኽእሉ ሓደጋታት እናወሰኸ ዝኸይድ ምዃኑ ዘጉልሕ ምዃኑ የጠንቅቑ ኣለዉ።

ፈለኽለኽ ዝብል ሓሰኻ ንፈለማ እዋን ብህይወት ኣብ ሓንጐል ሰብ  ተረኺቡ 

ኣብ መላእ ዓለም ካብ ዝርከቡ ልዕሊ 226 ሽሕ ሰባት ዝተገብረ መፅናዕቲ ከም ዘመልክቶ 4,000 ስጕሚ ናይ እግሪ ጉዕዞ ምግባር ብኣጋ (ኣብ ዘይእዋኑ) ንዘጋጥም ሓደጋ ኣብ ምንካይ ከም መጀመሪ እኹል እዩ።

መዓልታዊ 5 ሽሕ ስጕሚ ምንቅስቓስ ዕድመ የናውሕ ዶ?

ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ መንጎ ዕጡቓት ፋኖን ሓይልታት ጸጥታ መንግስትን ዝተጀመረ ግጭት ሕጂ’ውን እናተጋደደ ይኸይድ ከምዘሎ ይግለጽ። መንግስቲ ኣብ ልዕሊ’ቲ ክልል ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ብምእዋጅ፡ ነቲ ቅልውላው ኣብ ሓጺር እዋን ከም ዝፈትሖ ይገልጽ። ኣብታ ሃገር ዝርከቡ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላትን ገለ ዓለምለኻዊ ውድባትን ብወገኖም እቲ ግጭት ከም ዘሻቐሎም እናገለጹ ይርከቡ።

ቅልውላው ክልል ኣምሓራ፡ ሃገራውያንን ዓለምለኻውን ትካላት እንታይ ይብሉ?

 ኣብ መላእ ዓለም፡ ብዝሒ ብዓይነት 1 ሕማም ሽኮር ዝተትሓዙ ህጻናትን መንእሰያትን፡ ካብ እዋን ኮቪድ ጀሚሩ ዘይተለምደ ወሰኽ ከምዘርኣየ ተመራመርቲ ይገልጹ።

ጠንቂ ምውሳኽ ሕማም ሽኮርያ ኣብ ህጻናትን መንእሰያትን እንታይ እዩ?

መብዛሕትኦም ብድርቀት ንሽገር ኢና  ዝበሉ ሰባት ምስቲ ወግዓዊ መዐቀኒታት ዝሰማማዕ ምልክታት ክህልዎም እንከሎ፡ ሓደ ካብ ሰለስተ ሰባት ግን ነቲ ዘለዎም ምልክታት ድርቀት ፈጺሞም  ኣየለለዩዎን። ብተወሳኺ ሓካይምን   ተሓከምትን ብሓፈሻ ኣብቶም  ክጥንቀቑሎም ዘለዎም ምልክታት’ውን ዝሰማምዑ ኣይመስሉን ክብል እቲ መጽናዕቲ ኣረጋጊጹ።

ድርቀት የሸግረኩም’ዶ?

ኣብ ዝርዝር ግብኣታት ዝተፈላለዩ መግብታት ወይ ኣብ ከም ልስሉስ መስተታት፣ ማስቲካን ዕሹጋት ርግኦ ዝበሉ ካብ ሽኮር ነፃ ዝኾኑ መግብታት ይርከብ። ኣስፓርተም ዝለዎም ፍሉጣት ልስሉስ መስተታት ከም ዳይት ኮክ፣ ኮክ ዜሮ፣ ፔፕሲ ማክስን 7 ኣፕ ፍሪን ዝርከብዎም ኮይኑ እቲ መመቐሪ ግን ኣብ ኣስታት 6000 ፍርያት መግቢ ይርከብ።

መንሽሮ የስዕብ'ዩ ዝበሃል ዘሎ ካብ ሽኮር 200 ዕጽፊ ዝምቅር ‘ኣስፓርተም’ 

ሓላፊ ፖሊስ እቲ ዞባ ዝኾነ ቶም ምቦያ ኦደሮ ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ቃል’ውን “እታ ኮንተይነር ጽዒና ዝነረት ዓባይ መኪና ካብ ምቁጽጻር ወጻኢ ኮይና ኣብ ልዕሊ ሸሞንት መካይን፡ ሞተር ብሽክለታታት፡ ብእግሮም ዝጉዓዙ ዝነበሩ እግረኛታትን ኣብ ወሰን ጽርግያ ኮይኖም ዝሽቕጡ ዝነበሩ ሰባትን ሓደጋ ኣውረዳ” ኢሉ።

ኣብ ኬንያ ብዘጋጠመ  ሓደጋ መኪና ብውሕዱ 48 ሰባት ሞይቶም

ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ 2023 ዕላዊ ኣብ ዝገበሮ መረዳእታ: ዩጋንዳ ካብተን ቀዳሞት ልዑል መጠን ኣልኮሆል ዝጥቀሙ ዜጋታት ዘለወን ሃገራት ሓንቲ ከምዝኾነ ኣመላኺቱ። 
