Maxay tahay buurta Kallang muxuuse Trump ugu hanjabay in uu bartilmaameedsan doono?

Hanjabaadihii ugu dambeeysay ee uu u jeediyay Iran, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa soo hadal qaaday goob aan sidaa caan u ahayn marka loo eego xarumaha kale ee nukliyeerka: "Koh Kalang," oo ah xarun dhulka hoostiisa ku taal, kuna dhow xarunta nukliyeerka ee Natanz.

Mr. Trump ayaa sheegay in Mareykanku uu la socdo xaruntaas, wuxuuna uga digay inay noqon karto bartilmaameedka "weerar baaxad leh." Saraakiisha Mareykanka ayaa sidoo kale u sheegay wargeyska Wall Street Journal in weerar lagu qaado xaruntaas ay tahay mid ka mid ah tallaabooyinka laga fiirsanayo.

Hase yeeshee, ma cadda waxa dhabta ah ee weerarka noocaas ah lagu beegsan doono. Iran ayaa sheegtay inay xarunta u dhistay inay beddesho Xarunta Isku-dubbaridka Mashiinnada Centrifuge-ka ee Horumarsan ee Natanz, taas oo waxyeello ka soo gaartay fal "cuuryaamin" ah sannadkii 2020-kii. Si kastaba ha ahaatee, qoto-dheeraanta godadka, cabbirka suurtagalka ah ee xarunta, iyo iyadoo aan loo oggolayn kormeerayaasha Hay'adda Tamarta Atoomikada Adduunka (IAEA) inay galaan, ayaa sii huriyay tuhunka ah in Buurta Kalang laga yaabo inay leedahay adeegsi ka baxsan isku-dubbaridka mashiinnada.

Xarunta ayaa sidoo kale lala xiriiriyay arrin aad u xasaasi ah oo ku saabsan aayaha kaydka Iran ee uranium-ka aadka loo sifeeyay.

Sida ay qabaan khubarada, muhiimadda xaruntan ayaa ka dhalatay isku-darka arrimo ay ka mid yihiin goobta ay ku taal, qoto-dheeraanteeda, dabeecaddeeda aan la aqoon, iyo awoodda ay mustaqbalka u yeelan karto barnaamijka nukliyeerka Iran.

Xaggee bay ku taallaa Buurta Kalang, maxaase loo dhisay?

Buurta Pickaxe, ama "Kuh Kalang Ghazla", waxay ku taal qiyaastii laba kiiloomitir dhanka koonfureed ee Xarunta Nukliyeerka ee Natanz ee Gobolka Isfahan, iyo 220 kiiloomitir dhanka koonfureed ee Tehran. Dhererka ugu sarreeya ee Buurta Pickaxe waa qiyaastii 1,608 mitir.

Dhismaha xaruntan oo ah mid cusub ayaa billowday ka dib qaraxii dhacay 2-dii Luulyo 2020, kaas oo ka dhacay dhismaha lagu diyaariyo qalabka casriga ah ee centrifuge-ka ee Natanz. Mas'uuliyiinta Iran ayaa dhacdada Natanz ku tilmaamay "fal-cuuryaamin ​​ah" (fal lagu carqaladeynayo hawlaha), warbixinno kala duwanna waxay falkaasi dusha ka saareen Israel, inkastoo aysan Israel si rasmi ah u qiran mas'uuliyadda.

Sawirrada dayax-gacmeedka ayaa muujinaya laba albaab oo ku yaal dhinacyada bari iyo galbeed ee buurta, iyo marin ama albaab laga galo dhinaca koonfureed. Wali ma cadda in dhammaan godadkan ay isaga xiran yihiin meel dhexe ama ay leeyihiin qaybo kala duwan.

Machadka Sayniska iyo Amniga Caalamiga ah ayaa sheegaya in farqiga dhererka u dhexeeya godadka bari iyo buurta uu yahay qiyaastii 145 mitir. Farqigani wuxuu tilmaami karaa jiritaanka dabaqyo badan oo dhulka hoostiisa ah, laakiin iyada oo aan lahayn khariidad gudaha ah, ma suurtowdo in la go'aamiyo qoto dheerida godka.

Sannadkii 2024, dhaqdhaqaaq ayaa laga arkay jiirada bari, taas oo falanqeeyayaashu ay aaminsan yihiin inay noqon karto goobta marinnada hawo-mareenka ama waddooyinka korontada iyo fiilooyinka. Dhisme warshadeed oo qoto dheer, gaar ahaan haddii ay martigeliso centrifuges, waxay u baahan kartaa koronto xasiloon, xakamaynta heerkulka, hawo-mareen, iyo waddooyinka degdegga ah ee laga baxo. Si kastaba ha ahaatee, ujeeddada saxda ah ee dhismayaasha laga arkay dibadda oo kaliya lama xaqiijin.

Amniga ayaa la ballaariyay sannadkii 2025. Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiyadda iyo Caalamiga ah ayaa sheegtay in intii u dhaxaysay Juun (ka dib dagaalkii 12-ka maalmood socday) iyo Sebtembar, derbi amni laga dhisay ku dhawaad ​​dhammaan dhismaha, dhaqdhaqaaqa dhismahana wuxuu ka sii socday albaabada bari, galbeed, iyo koonfurta. Xaruntu waxay ku soo gabagabaysay in Iiraan ay xoojisay xakamaynta gelitaanka ka dib weerarradii Juun.

Iiraan waxay xoojisay qalcadaha albaabada dhowr marxaladood. Qayb ka mid ah albaabada bari waxaa lagu daboolay ciid iyo dhagaxyo xagaagii 2025, sawirada dayax-gacmeedka laga soo qaaday Abriil 2026 waxay muujinayaan in labada albaab ee bari ay sidoo kale qayb ahaan ka buuxsameen ciid, taasoo ah tallaabo ay Machadka Sayniska iyo Amniga Caalamiga ah ku sheegay in laga yaabo in loo qaaday si loo xaddido gelitaanka baabuurta, laakiin albaabada si buuxda looma xirin.

Sawirro la qaaday 9-kii Luulyo 2026, ayaa muujinaya in irridaha dhanka galbeed ay weli furan yihiin oo la geli karo.

Maxaa ka dhacaya Buurta Kalang?

Jawaabta rasmiga ah waa isla isticmaalka ay Iiraan ku dhawaaqday: soo saarista iyo isu-keenista centrifuges-ka horumarsan.

Laakiin cabbirka suurtagalka ah ee dhismaha ayaa horseeday in khubaradu ay soo jeediyaan isticmaallo kale. Hal fikir ayaa ah in la geeyo cutub yar oo kobcin ah oo leh centrifuges-ka horumarsan. Jiilalka cusub ee centrifuges-ka waxay leeyihiin awood kala-soocid oo weyn; sidaa darteed, in yar oo ka mid ah ayaa soo saari kara xaddi macquul ah oo ah uranium aad u hodan ah. Machadka Sayniska iyo Amniga Caalamiga ah ayaa sheegaya in ka hooseeya buurta ee la qiyaasiay uu ku filan yahay cutub noocaas ah, laakiin ma jirto caddayn muujinaysa rakibidda centrifuge-ka.

Fikirka la qabo ayaa ah in goobta lagu kaydiyo qaybaha centrifuge-ka, qalabka xasaasiga ah, ama qalabka wareejiya shidaalka. Goobtaan qotada dheer ayaa awoodda inay ka ilaaliso maadooyinka naadirka ah, centrifuges-ka la dhammeeyey, iyo aaladaha cabbirka, weerar kasta oo lagu qaado.

Machadka Sayniska iyo Amniga Caalamiga ah ayaa xitaa soo jeediyay suurtagalnimada in qayb ka mid ah booska loo isticmaali karo hawlaha birta uranium-ka, tallaabo muhiim u noqon karta waddada loo maro dhismaha qaybaha hubka nukliyeerka. Qiimayntani waxay ku saabsan tahay awoodda farsamo ee goobta, mana jirto wax caddayn ah oo muujinaya in hawlaha noocaas ahi in ay halkaas ka dhacayaan.

Khubaradu waxay leeyihiin calaamadaha dusha sare ee dhismaha , sida munaaradaha qaboojinta, barkadaha shidaalka ee la isticmaalay iyo shabakadaha gaadiidka biyaha ee waaweyn, laguma arki karo sawirrada dayax-gacmeedka. Sababtan awgeed, mala-awaalka ayaa inta badan diiradda saarayay centrifuge-ka, kobcinta, kaydinta qalabka iyo hawlaha la xiriira shidaalka.

Dhibaatada aasaasiga ah ee ogaanshaha isticmaalka dhabta ah ee xarunta Mount Kalang ayaa ah in Hay'adda Tamarta Atomiga Caalamiga ah aysan weli helin marin u helidda dhismaha oo Iiraan aysan bixin macluumaadkeeda naqshadeynta.

Rafael Grossi ayaa bishii Maarso sheegay in marka la eego ku dhawaaqista Iiraan ee ah suuragalnimada in ay u isticmaaleyso goobtaan nukliyeer hawl la xiriirta, ay tahay in kormeerayaasha IAEA ay awoodaan inay galaan. Laakiin Iiraan waxay leedahay ilaa inta walxaha nukliyeerka ay galayaan goobtaan, daruuri maaha in loo tixgaliyo xarun nukliyeer oo ilaalin u baahin.

Mareykanku ma burburin karaa?

Qotada Buurta Kalang ayaa ka dhigaysa mid aad u adag in la weeraro marka loo eego dhismayaasha dhulka ku yaal ama xarumaha kale. Weeraradii hore, Mareykanku wuxuu isticmaalay bamka GBU-57 ee burburiya bunkers-ka, oo ah hub 13.6-tan ah oo loogu talagalay inuu dhexgalo lakabyada ciidda, dhagaxa iyo shubka la xoojiyay ka hor inta uusan qarxin. Laakiin natiijada weerarka noocaas ah waxay ku xiran tahay nooca dhagaxa, qotada qolka, xagasha saameynta iyo faham faahfaahsan oo ku saabsan qaab-dhismeedka gudaha.

Tusaale ahaan, Fordow, Mareykanka iyo Israa'iil waxay sannado badan ku qaateen ururinta macluumaadka ku saabsan godadka, albaabada laga galo iyo tuubooyinka hawo-mareenka. Ma jirto xog noocaas ah oo ku saabsan Buurta Kalang. Matthew Sharp, oo ah cilmi-baare nukliyeer ah oo ka tirsan Machadka Teknolojiyadda Massachusetts iyo diblomaasi hore oo Mareykan ah oo ka tirsan hay'adda, ayaa u sheegay Wall Street Journal in Mareykanku uusan filan karin heer la mid ah guusha weerar lagu qaado Buurta Kalang oo la mid ah tii uu ku sameeyay Fordow, sababtoo ah dhismaha ayaa ka qoto dheer qaab-dhismeedkiisuna waa mid aan si fiican loo aqoon.

Khubaradu waxay leeyihiin in xarumaha dhulka hoostiisa ah ee qotada dheer, albaabada laga galo godadka, waddooyinka laga galo, nidaamyada korontada, iyo nidaamyada hawo-qaadashada ay inta badan ka nugul yihiin meelaha ugu muhiimsan ee ah dhulka hoostiisa. Sababtan awgeed, weerar lagu qaado dhismayaasha noocaas ah wuxuu carqaladeyn karaa gelitaanka iyo hawlgallada meelahaas, xitaa haddii qaybaha qotada dheer ee dhismaha ay weli yihiin kuwo aan waxba gaarin.

Haddii agabka nukliyeerka ama qalabka lagu keydiyo gudaha xarunta Koh Klang, ma cadda in weerar cirka ah uu burburin karo. Sidoo kale, maadaama sawirada dayax-gacmeedku ay muujinayaan in xarunta uu weli dhisme ku socodo, weerar suurtagal ah waxaa laga yaabaa inaanu bartilmaameedsanayn awood firfircoon, laakiin uu bartilmaameedsado suurtagalnimada isticmaalka mustaqbalka ee dhismaha.

Malaha taasi waa sababta magaca Buurta Kalang loogu xusay hanjabaadaha Donald Trump.