ترامپ: اگر لبنان بخواهد، با حزب‌الله گفت‌وگو می‌کنم

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان نخستین دیدارش با جوزف عون در کاخ سفید اعلام کرد که در صورت درخواست رئیس‌جمهور لبنان، آمادگی دارد با حزب‌الله وارد گفت‌وگو شود.

این اظهارات دونالد ترامپ در حالی مطرح شد که جوزف عون در تلاش بوده حمایت آمریکا را برای تکمیل خروج نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان، تقویت توانمندی‌های ارتش لبنان و رسیدگی به مسئله سلاح حزب‌الله جلب کند.

جوزف عون از همتای آمریکایی خود خواست به حمایت از ارتش لبنان ادامه دهد و هشدار داد که توقف کمک‌ها می‌تواند به بازگشت وضعیت آشوبی منجر شود که جنوب لبنان در دهه ۱۹۷۰ شاهد آن بود.

این دیدار همزمان با آغاز استقرار ارتش لبنان در نخستین مناطقی بود که نیروهای اسرائیلی از آن عقب‌نشینی کرده‌اند؛ اقدامی که بر اساس توافقی میان لبنان و اسرائیل و با میانجیگری ایالات متحده انجام شده است.

در دیدار عون و ترامپ چه گذشت؟

دونالد ترامپ در دفتر بیضی کاخ سفید از عون استقبال کرد؛ این نخستین سفر یک رئیس‌جمهور لبنان به کاخ سفید از زمان دیدار میشل سلیمان، رئیس‌جمهور پیشین لبنان، با باراک اوباما در سال ۲۰۰۹ بود.

آقای ترامپ گفت که با لبنان «بسیار بد رفتار شده است» و تعهد داد که این کشور «احترامی را که سزاوار آن است» دریافت خواهد کرد، پیش از آنکه به وجود «مشکلی مرتبط با حزب‌الله» اشاره کند.

او در پاسخ به پرسشی درباره امکان ارتباط با حزب‌الله گفت: «اگر رئیس‌جمهور لبنان از من بخواهد با حزب‌الله صحبت کنم، این کار را خواهم کرد»، بی‌آنکه ماهیت این ارتباط یا اینکه آیا تماس‌هایی در آینده در پیش است یا نه را توضیح دهد.

آقای عون نیز در اظهارات خود بر ضرورت ادامه حمایت آمریکا از ارتش لبنان تمرکز کرد و گفت: «تنها چیزی که می‌خواهیم، ادامه حمایت از نیروهای مسلح لبنان است»، و افزود که «اعتماد کامل» به ارتش و فرماندهی آن دارد.

رئیس‌جمهور لبنان هشدار داد که توقف این حمایت‌ها می‌تواند به وخامت اوضاع امنیتی و بازگشت ناآرامی‌ها منجر شود و گفت: «بدون نیروهای مسلح لبنان، همه چیز فرو خواهد پاشید. ما چنین چیزی نمی‌خواهیم و فکر می‌کنم رئیس‌جمهور ترامپ نیز آن را نمی‌خواهد.»

پیش از این دیدار، یک مقام لبنانی به خبرگزاری رویترز گفته بود که عون قصد دارد پیشنهاد مکتوبی درباره نحوه رسیدگی به زرادخانه حزب‌الله ارائه کند و همچنین از واشنگتن بخواهد برای خروج اسرائیل از جنوب لبنان فشار وارد کند و به دولت لبنان برای اعمال حاکمیت بر سراسر خاک خود کمک کند.

جوزف عون خطاب به آقای ترامپ گفت که تحقق این هدف می‌تواند بخشی از میراث سیاسی او باشد و افزود: «با هم خواهیم توانست به آن دست یابیم. زمان آن فرا رسیده است که لبنان و سراسر منطقه از ثبات و امنیت برخوردار شوند.»

استقرار ارتش لبنان و تیراندازی نیروهای اسرائیلی

ساعاتی پیش از این دیدار، ارتش لبنان اعلام کرد که پس از عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از حاشیه شهرک زوطر الغربیه در منطقه نبطیه، استقرار نیروهای خود را در این منطقه آغاز کرده است؛ نخستین آزمون میدانی برای توافق چارچوبی که در ۲۶ ژوئن منعقد شد.

بر اساس این توافق، ارتش لبنان در «مناطق آزمایشی» که نیروهای اسرائیلی از آن‌ها عقب‌نشینی می‌کنند مستقر می‌شود و مسئولیت خلع سلاح حزب‌الله و جلوگیری از هرگونه حضور مسلحانه خارج از چارچوب حاکمیت دولت را بر عهده می‌گیرد؛ اقدامی که مقدمه‌ای برای عقب‌نشینی تدریجی اسرائیل از مناطق دیگر خواهد بود.

با این حال، ارتش لبنان بعداً اعلام کرد که نیروهای اسرائیلی هنگام اجرای عملیات استقرار، در نزدیکی نیروهای ارتش آتش گشوده‌اند و هشدار داد که چنین حوادثی می‌تواند اجرای این توافق را با مانع روبه‌رو کند.

حاشیه‌های استقبال از عون

پیش از آغاز گفت‌وگوهای سیاسی، تصاویر ورود عون به واشنگتن بحث‌هایی را درباره سطح استقبال از او و پیامدهای آن برانگیخت.

منتقدان معتقد بودند استقبالی که در پایگاه هوایی اندروز از عون به عمل آمد، با جایگاه یک رئیس‌جمهور که پس از حدود ۱۷ سال برای نخستین بار به واشنگتن سفر می‌کند، تناسب نداشت. در مقابل، برخی دیگر بر این باور بودند که آنچه رخ داد، در چارچوب ضوابط یک سفر کاری و مذاکراتی قرار می‌گیرد و نه یک «سفر رسمی دولتی» که معمولاً با تشریفات و مراسم ویژه همراه است.

اما هنگام ورود رئیس‌جمهور لبنان چه اتفاقی افتاد؟ آیا او واقعاً با بی‌اعتنایی دیپلماتیک روبه‌رو شد؟

عون و همسرش نعمت، روز شنبه وارد پایگاه هوایی نظامی اندروز در نزدیکی واشنگتن شدند؛ سفری که ریاست‌جمهوری لبنان اعلام کرد به دعوت دونالد ترامپ انجام شده است.

ویدیوهای منتشرشده از این سفر نشان می‌داد که استقبال در محوطه پایگاه محدود بوده و هیچ وزیر آمریکایی یا مقام سیاسی ارشدی در آن حضور نداشته است؛ موضوعی که باعث شد برخی حساب‌های کاربری و رسانه‌های لبنانی از «عدم استقبال رسمی آمریکا» سخن بگویند یا این صحنه را استقبالی «محدود» و «کم‌رنگ» توصیف کنند.

بر اساس اعلام ریاست‌جمهوری لبنان، مدیر تشریفات وزارت خارجه آمریکا و فرمانده پایگاه اندروز به همراه ندی حماده معوض، سفیر لبنان در واشنگتن، احمد عرفه، رئیس هیئت نمایندگی لبنان در سازمان ملل، و شماری از دیپلمات‌های لبنانی از آقای عون استقبال کردند.

همچنین اعلام نشدن برگزاری یک نشست خبری مشترک پس از دیدار عون با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در روز یکشنبه نیز به انتقادها دامن زد. وزارت خارجه آمریکا تنها بیانیه‌ای کوتاه درباره این دیدار منتشر کرد، در حالی که ریاست‌جمهوری لبنان و وزیر خارجه آمریکا تصاویری از این نشست را منتشر کردند.

نقض پروتکل؟

استقبال محدود از رئیس‌جمهور لبنان در پایگاه اندروز در لبنان پرسش‌هایی را درباره این موضوع مطرح کرد که آیا این مسئله نشانه‌ای از کم‌اهمیت شمردن این سفر بوده است یا نه. اما شواهد موجود از نقض آشکار پروتکل‌های دیپلماتیک آمریکا حکایت نمی‌کند.

ایالات متحده برای همه رهبران خارجی تشریفات یکسانی در نظر نمی‌گیرد و سطح استقبال بر اساس نوع سفر و برنامه‌ای که از پیش میان دو طرف توافق شده، متفاوت است.

«سفر رسمی دولتی» بالاترین سطح سفرهای دیپلماتیک به شمار می‌رود و معمولاً شامل مراسم استقبال در کاخ سفید، ادای سلام نظامی با ۲۱ گلوله، رژه گارد تشریفات و همچنین ضیافت رسمی است. اما سفرهای کاری بیشتر بر گفت‌وگوهای سیاسی متمرکز هستند و ممکن است بدون تشریفات گسترده، ضیافت رسمی یا کنفرانس خبری مشترک برگزار شوند.

همچنین، حضور نداشتن رئیس‌جمهور آمریکا یا یکی از مقام‌های ارشد دولت این کشور در فرودگاه برای استقبال از عون، به خودی خود نقض پروتکل محسوب نمی‌شود. اسناد رسمی پایگاه اندروز نشان می‌دهد که حضور جورج بوش برای استقبال از پاپ بندیکت شانزدهم در سال ۲۰۰۸ نخستین مورد از این نوع بوده که یک رئیس‌جمهور آمریکا از سال ۱۹۵۹ انجام داده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد استقبال رئیس‌جمهور از مهمانان خارجی در فرودگاه یک استثناست، نه یک قاعده.

پیش‌تر نیز وزارت خارجه آمریکا سفر میشل سلیمان، رئیس‌جمهور پیشین لبنان، به کاخ سفید در دسامبر ۲۰۰۹ را «سفر کاری» توصیف کرده بود، هرچند او در جریان آن سفر با باراک اوباما دیدار کرد.

بنابراین می‌توان گفت استقبال از عون از نظر تشریفاتی محدود بود، اما صرفاً بر اساس صحنه ورود او نمی‌توان از وقوع اهانت یا تخلفی در چارچوب پروتکل‌های دیپلماتیک سخن گفت.

عون با چه اهدافی راهی واشنگتن شد؟

این سفر کمتر از یک ماه پس از امضای «چارچوب همکاری سه‌جانبه» میان لبنان، اسرائیل و ایالات متحده در ۲۶ ژوئن و پس از پایان دور ششم گفت‌وگوهای لبنان و اسرائیل در رم انجام شد.

این چارچوب ایجاد «مناطق آزمایشی» در جنوب لبنان را پیش‌بینی می‌کند؛ مناطقی که در آن دولت لبنان و ارتش این کشور مسئولیت خلع سلاح گروه‌های مسلح و برچیدن زیرساخت‌های نظامی آنها را بر عهده می‌گیرند. سپس این اقدامات از سوی نهادی که مورد توافق طرف‌ها باشد راستی‌آزمایی خواهد شد. این روند همزمان با استقرار ارتش لبنان و عقب‌نشینی تدریجی اسرائیل انجام می‌شود.

ایالات متحده پس از گفت‌وگوهای رم اعلام کرد که دو طرف درباره ساختار اجرایی و دستورالعمل‌های مربوط به مناطق آزمایشی به توافق رسیده‌اند و قرار است جزئیات فنی نهایی شده و روند اجرا آغاز شود. با این حال، اسرائیل هنوز عقب‌نشینی مورد مطالبه لبنان از نخستینِ این مناطق را اجرا نکرده است؛ موضوعی که در سایه اختلاف بر سر ترتیب مراحل و شروط اجرای توافق همچنان حل‌نشده باقی مانده است. به گزارش رویترز، اسرائیل می‌گوید تا زمانی که حزب‌الله مسلح باشد، نیروهایش در منطقه باقی خواهند ماند، در حالی که لبنان خواستار آغاز عقب‌نشینی همزمان با استقرار ارتش است.

بر اساس اعلام ریاست‌جمهوری لبنان، آقای عون در دیدار با مارکو روبیو خواستار نخستین عقب‌نشینی اسرائیل از «نخستین منطقه آزمایشی»، افزایش حمایت آمریکا از ارتش و نهادهای نظامی لبنان، و نیز فراهم شدن زمینه همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری شده است.

ریاست‌جمهوری لبنان همچنین اعلام کرد که عون در پی تثبیت آتش‌بس، خروج اسرائیل از اراضی لبنان و گسترش حاکمیت دولت بر سراسر کشور است.

خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک مقام لبنانی گزارش داد که عون قرار است پیشنهادی مکتوب درباره نحوه رسیدگی به زرادخانه حزب‌الله به ترامپ ارائه کند. به گفته این مقام، رئیس‌جمهور لبنان معتقد است که ترامپ از نفوذ لازم برای اعمال فشار بر اسرائیل به منظور عقب‌نشینی و کمک به لبنان برای بازیابی حاکمیت خود برخوردار است.

آمریکا از لبنان چه می‌خواهد؟

پس از دیدار عون و روبیو، میان بیانیه‌های لبنان و آمریکا درباره اولویت‌ها اختلافی آشکار دیده شد.

بیانیه لبنان بر ضرورت آغاز عقب‌نشینی اسرائیل تمرکز داشت، اما وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد که مارکو روبیو از تلاش‌های دولت جوزف عون برای «بازگرداندن حاکمیت لبنان، خلع سلاح حزب‌الله، برچیدن ساختار تروریستی آن و حرکت به سوی صلح» تقدیر کرده است.

روبیو همچنین بر تعهد واشنگتن به اجرای چارچوب همکاری سه‌جانبه و حمایت از دولت لبنان برای تحقق صلح و بهبود اقتصادی تاکید کرد، اما در بیانیه علنی خود، به زمان‌بندی خروج اسرائیل یا اعمال فشار بر این کشور اشاره‌ای نکرد؛ موضوعی که وزارت خارجه آمریکا نیز آن را تایید کرده است.

نبود اشاره به مسئله عقب‌نشینی به این معنا نیست که واشنگتن با آن مخالف است، چون خروج اسرائیل بخشی از همان چارچوبی است که آمریکا از اجرای آن حمایت کرده است. با این حال، این موضوع نشان می‌دهد که پیام علنی آمریکا خلع سلاح حزب‌الله و بازگرداندن اقتدار دولت را در صدر اولویت‌ها قرار می‌دهد، در حالی که لبنان بر ضرورت همراه بودن این روند با یک عقب‌نشینی روشن اسرائیل تاکید دارد.

حزب‌الله با کنار گذاشتن سلاح خود مخالفت می‌کند و همچنین با گفت‌وگوهای مستقیم با اسرائیل مخالف است. این گروه معتقد است که فشار بر اسرائیل، راه پایان دادن به جنگ و اشغالگری است. در مقابل، عون بر انحصار سلاح در دست دولت و پرهیز از ورود به یک رویارویی داخلی اصرار دارد.

چرا این سفر تا این اندازه مورد توجه قرار گرفت؟

این نخستین سفر یک رئیس‌جمهور لبنان به کاخ سفید از زمان دیدار میشل سلیمان، رئیس‌جمهور پیشین لبنان، با باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در سال ۲۰۰۹ به شمار می‌رود. این سفر در شرایطی انجام شده که نیروهای اسرائیلی همچنان بخش‌هایی از جنوب لبنان را در کنترل خود دارند و صدها هزار نفر نیز در پی جنگی که از دوم مارس آغاز شده و بنا بر اعلام وزارت بهداشت لبنان بیش از ۴۳۰۰ کشته بر جای گذاشته است، آواره شده‌اند.

این سفر همچنین همزمان با تشدید گسترده تنش‌های نظامی میان ایالات متحده و ایران انجام شد؛ موضوعی که باعث شده پرونده لبنان در دستور کار دولت آمریکا با بحران‌های منطقه‌ای فوری‌تری رقابت کند.

عون پیش از سفر خود گفته بود که واشنگتن «اکنون به لبنان گوش می‌دهد» و پرونده لبنان روی میز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، قرار گرفته است. با این حال، منتقدان این سفر با استناد به تصاویر استقبال محدود از او، میزان توجهی را که عون از سوی آمریکا از آن سخن گفته بود، زیر سؤال بردند.