'मी गरोदर आहे', हे माझ्याआधी माझ्या फिटनेस ट्रॅकरला कसं कळलं?

रविका आपल्या पतीसोबत सुट्टीसाठी गेली होती. आपला वाढदिवस साजरा करत असतानाच तिच्या फिटनेस ट्रॅकरने तिला एक वेगळाच अलर्ट पाठवला.

तिच्या 'ओरा रिंग'ने तिचा हेल्थ स्कोअर चांगला नसल्याचा इशारा दिला. तिच्या हृदयाचे ठोके वाढले होते, शरीराचे तापमान नेहमीपेक्षा जास्त होते आणि हृदयाच्या ठोक्यांतील नैसर्गिक बदल (हार्ट रेट व्हेरिएबिलिटी-एचआरव्ही) कमी झाले होते.

परंतु, रविकाला आपली तब्येत बिघडल्यासारखं अजिबात वाटत नव्हतं. आठवडा उलटूनही तिच्या आरोग्याशी संबंधित निकषांमध्ये काहीच सुधारणा झाली नव्हती.

त्याचवेळी इंग्लंडमधील वेस्ट मिडलंड्स येथे राहणारी 34 वर्षीय वकील रविकाने इंटरनेटवर याबाबत माहिती शोधली. तेव्हा तिला महिलांचा एक ऑनलाइन ग्रुप सापडला.

त्या ग्रुपमधील अनेक महिलांनी सांगितलं की, हेल्थ ट्रॅकरमधील आरोग्यविषयक माहितीमुळेच त्यांनाही गर्भधारणेची सुरुवातीची लक्षणे आधीच समजली होती.

याच्या एक आठवड्यानंतर रविकाची गर्भधारणा चाचणी पॉझिटिव्ह आली.

फिटनेस ट्रॅकरने गर्भधारणेचा इशारा दिल्यानंतर काय घडलं?

मात्र, काही दिवसांनी रविकाला पोटात कळा येऊ लागल्या. त्याच वेळी तिच्या फोनवर एक सूचना (नोटिफिकेशन) आली. त्यात तिच्या शरीरावर खूप ताण किंवा तणाव असल्याचे दिसत असल्याचे सांगण्यात आले. त्यानंतर तपासणीसाठी ती डॉक्टरांकडे गेली.

गर्भधारणेत काही गुंतागुंत आहे का, हे तपासण्यासाठी डॉक्टरांनी तिला 10 दिवसांनी पुन्हा येण्यास सांगितलं. रविका सांगते की, हे 10 दिवस तिच्यासाठी खूप वेदनादायी होते. या काळात ती वारंवार आपल्या फिटनेस ट्रॅकरमधील आकडेवारी (डेटा) तपासत होती.

ती म्हणाली की, जवळपास रोज रात्री मी अचानक जागी व्हायची आणि ॲप उघडून आरोग्याशी संबंधित आकडे अजूनही सामान्यपेक्षा कमी आहेत का आणि शरीराचे तापमान वाढले आहे का, हे पुन्हा पुन्हा तपासायची.

रविका म्हणते, "माझा गरोदरपणाचा काळ सुरक्षित आणि सुरळीत असावा, इतकीच माझी इच्छा होती."

तिच्या मते, फिटनेस ट्रॅकरमधील आकडेवारी हळूहळू तिच्या सततच्या काळजीचा विषय बनले होते. तिला वाटत होतं की, हा खरोखरच तिच्या जीवन-मरणाचा प्रश्न आहे.

अनेक महिलांना गर्भधारणेचं पहिलं लक्षण दिसतं ते म्हणजे मासिक पाळी न येणं. साधारणपणे याच काळात गर्भधारणा चाचणीही (प्रेग्नन्सी टेस्ट) करता येते.

काही चाचण्या गर्भधारणा थोडी लवकर ओळखता येते, असा दावा करतात. परंतु, बहुतांश चाचण्यांमध्ये शरीरातील हार्मोन्समधील बदल पाळीची अपेक्षित तारीख उलटल्यानंतरच दिसून येतात.

मात्र, रविका अशा शेकडो महिलांपैकी एक आहे. ज्यांचा दावा आहे की, त्यांना गर्भधारणेची चाहूल यापेक्षाही आधी लागली होती. ही माहिती त्यांना फिटनेस ट्रॅकरमधील आरोग्यविषयक आकडेवारीमधून आणि माहितीवरून मिळाली होती.

ब्रिटनमध्ये स्मार्ट रिंग, स्मार्ट वॉच आणि छातीवर लावले जाणारे फिटनेस ट्रॅकर्स प्रचंड लोकप्रिय झाले आहेत.

'यू-गव्ह'च्या एका सर्वेक्षणानुसार, जानेवारी 2026 मध्ये ब्रिटनमधील 36 टक्के प्रौढांकडे फिटनेस ट्रॅकर होता आणि ते त्याचा वापर करत होते. जुलै 2019च्या तुलनेत हे प्रमाण जवळपास दुप्पट झाले आहे.

स्मार्ट रिंगच्या बाजारपेठेत फिनलंड-अमेरिकेच्या ओरा कंपनीच्या रिंगची सर्वाधिक विक्री होते.

या बाजारपेठेत भारताची अल्ट्राह्यूमन आणि हाँगकाँगची रिंगकॉन यांसारख्या कंपन्याचाही समावेश आहे.

फिटनेस ट्रॅकरने गर्भपाताचे संकेत कसे दिले?

यामुळेच शरीराचे तापमान मोजणारे फिटनेस ट्रॅकर्स गर्भधारणा करू इच्छिणाऱ्या महिलांमध्ये जास्त लोकप्रिय होत आहेत.

सामान्यपणे, मासिक पाळीच्या सामान्य चक्रादरम्यान, मासिक पाळी सुरू होण्यापूर्वी महिलेच्या शरीराचे तापमान थोडे वाढते. त्यानंतर ते पुन्हा लवकर कमी होते.

पण, गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या काळात शरीराचे तापमान सहसा जास्तच राहते. त्यामुळे शरीराचे तापमान मोजणारा फिटनेस ट्रॅकर हा बदल लवकर ओळखू शकतो.

आरोग्याशी संबंधित आकडेवारी तपासण्याबरोबरच रविकाने रेडिटवरील यासंबंधीच्या पोस्टही वाचायला सुरुवात केली.

रेडिटवर हेल्थ ट्रॅकर्सबद्दल पोस्ट करणाऱ्या अनेक महिलांचं म्हणणं होतं की, त्यांच्या ओरा रिंगने केवळ गर्भधारणेचीच नाही तर गर्भपाताचीही आधीच चाहूल दिली होती. रिंगवर आलेल्या नोटिफिकेशनमुळे त्यांना याची माहिती मिळाल्याचा त्यांनी दावा केला होता.

32 वर्षीय सोफियाही अशाच महिलांपैकी एक आहे. तिचा दोन वेळा गर्भपात झाला होता. दोन्ही वेळा तिला ओरा रिंगमधील आरोग्याशी संबंधित माहितीमधून त्याचे संकेत आधीच दिसून आले होते. नंतर ती तिसऱ्यांदा गर्भवती झाली आणि आता तिला पाच महिन्यांचा मुलगा आहे.

सोफिया सांगते की, गेल्या वर्षीच्या सुरुवातीला मी पहिल्यांदा गर्भवती राहिली होती. त्या काळात मी रोज सकाळी ॲपमधील आपल्या आरोग्याची माहिती पाहत असत.

ती म्हणाली, "रोज सकाळी उठल्यानंतर ॲपमध्ये शरीराचे तापमान वाढत असल्याचे पाहून मला खूप छान वाटायचं. पण एके सकाळी तापमान कमी झाल्याचं दिसलं. तेव्हाच मला काहीतरी गडबड असल्याचं जाणवलं."

ती म्हणाली, "जेव्हा माझा गर्भपात झाला, तेव्हा मी मानसिकदृष्ट्या काही प्रमाणात तयार झाले होते. कारण त्याचे संकेत मला आधीच ट्रॅकरमधील आकड्यांमध्ये दिसले होते."

साधारण 3 महिन्यांनी पुन्हा तशीच परिस्थिती निर्माण झाली. त्यानंतर सोफिया आणि तिच्या पतीने काही काळासाठी गर्भधारणेचा प्रयत्न थांबवण्याचा निर्णय घेतला.

मात्र, त्याच काळात तिच्या रिंगने 'शरीरावर थोडा ताण असल्याचे संकेत' सांगणारे नोटिफिकेशन पाठवले. तिने पाहिलं की, शरीराचं तापमान पुन्हा वाढलं आहे. त्यानंतर तिने गर्भधारणेची चाचणी केली आणि ती पॉझिटिव्ह आली.

ही गर्भधारणा आरोग्यदायी होती. तरीही सुरुवातीच्या काही आठवड्यांत सोफिया खूप चिंतेत होती. ती वारंवार आपल्या आरोग्याशी संबंधित आकडेवारी तपासून पाहत असत.

ती म्हणाली, "मी विचार करायची की, 'हे देवा, पुन्हा तसंच काही तर घडणार नाही ना?' मला आठवतं, मी पहाटे 4-5 वाजता जागी व्हायचे आणि लगेच अॅप उघडून शरीराचे तापमान कमी झालं आहे का, हे तपासायचे."

ती म्हणाली, "त्या एका आकड्यावरून मी इतकी जास्त काळजी करू लागले होते की, गर्भधारणेचा सातवा-आठवा आठवडा पूर्ण झाल्यावर मी ती रिंग काढून ठेवली. त्यानंतर बाळाचा जन्म होईपर्यंत मी ती पुन्हा घातली नाही."

आरोग्यविषयक माहिती वारंवार पाहिल्याने वाढला तणाव

लंडन येथील युनिव्हर्सिटी कॉलेज हॉस्पिटलमधील प्रजनन तज्ज्ञ डॉ. स्टुअर्ट लॅव्हरी म्हणतात, "लोक या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने आपल्या शरीराला अधिक चांगल्या प्रकारे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत."

"जर ते गर्भधारणेचे नियोजन करत असतील तर, त्यांना प्रत्येक संभाव्य संकेत शक्य तितक्या लवकर समजावा, अशी इच्छा असते. कारण त्याचा त्यांच्या आयुष्यावर मोठा परिणाम होतो."

मात्र, त्यांनी इशारा देत म्हटलं आहे की, "आपण कदाचित आवश्यक तितकी तयारी न करताच पुढे जात आहोत."

ते म्हणाले, "या उपकरणांची विश्वासार्हता समजून घेण्यासाठी अधिक संशोधन आणि भरपूर माहितीची गरज आहे. नाहीतर लोकांची चिंता खूप वेगाने वाढू शकते."

डॉ. लॅव्हरी यांचं म्हणणं आहे की, "भविष्यात अधिकाधिक लोक ॲप्स आणि स्मार्ट उपकरणांच्या म्हणजे 'वेअरेबल स्मार्ट डिव्हायसेस'च्या मदतीने असे संकेत ओळखण्याचा प्रयत्न करतील, याची मला खात्री आहे."

"परंतु, या उपकरणांचा वापर करताना त्याच्या अचूकतेवर नेहमीच पूर्णपणे विसंबून राहता येणार नाही."

गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या काळात ओरा रिंगमधील आकडेवारी किंवा माहिती वारंवार पाहिल्यामुळे महिलांमध्ये वाढणाऱ्या चिंतेबाबत बीबीसी न्यूजने ओरा कंपनीच्या महिला आरोग्य विभागाच्या क्लिनिकल डायरेक्टर डॉ. ख्रिस करी यांच्याशी संवाद साधला.

त्या म्हणाल्या, "बायोमेट्रिक ट्रॅकिंग असो वा नसो, अनेक महिलांसाठी गर्भधारणा हा अनिश्चिततेचा काळ असतो. विशेषतः पहिल्यांदाच गर्भवती होणाऱ्या महिलांना कोणती गोष्ट सामान्य आहे आणि कोणती नाही, हे समजणं कठीण जातं."

त्या म्हणाल्या, एखाद्या महिलेला हे सगळं खूप तणावाचं वाटत असेल, तर तिला काही दिवस ॲप न पाहण्याचा सल्ला कंपनी देते. पण, या काळातही ओरा रिंग आरोग्याशी संबंधित माहिती गोळा करत राहते.

त्या म्हणाल्या, "ही रिंग केवळ मदतीचे साधन आहे. ते डॉक्टर किंवा वैद्यकीय तज्ज्ञांना तो पर्याय नाही."

दुर्दैवाने, रविकाचा गर्भपात झाला. आता ती पुन्हा गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करण्याची तयारी करत आहेत. परंतु, या अनुभवामुळे ती पुन्हा फिटनेस ट्रॅकर वापरायचा की नाही, याबाबत संभ्रमात आहे.

रविका म्हणते, "मी स्वतःला कधी फार काळजी करणारी व्यक्ती समजत नव्हते. परंतु आता वाटतं की, भविष्यात मला गर्भधारणा झाल्याची शंका आली आणि ट्रॅकरमध्ये आरोग्याचे आकडे बरे दिसत नसतील, आणि गर्भधारणा चाचणी पॉझिटिव्ह आली तर रिंग काढून ठेवणंच माझ्यासाठी सर्वोत्तम पर्याय ठरेल."

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन.)