ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ ትግራይ ዓመታዊ ወርሒ ነሓሰ ዝኽበር በዓል ኣሸንዳ ድሕሪ እቲ ንልዕሊ ክልተ ዓመት ክካየድ ዝጸንሐ ኵናት ንፈለማ ግዜ ብድምቀት ተኸቢሩ። ኣብቲ በዓል ብዙሕ ጋሻ ዝተረኸበ ኮይኑ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ከተማ መቐለ መዓልታዊ ክሳዕ 12 በረራ ክገብር ከምዝቐነየ ተፈሊጡ።

በዓል ኣሸንዳ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ብድምቀት ተኸቢሩ

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እቲ ክልል በዓል ኣሸንዳ ብዝተሓዋወሰ ስምዒታት ይጽምብላ ኣለዋ።

ድምቀት ኣሸንዳ ኣብ መቐለ - ብስእሊ 

ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ንደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ኣዝየን በዳህቲ ዓመታት ነይረን፤ ብኣሽሓት ዝቑጸራ ኣዋልድን ደቂ ኣንስትዮን ግዳያት ጾታዊ ዓመጽን ግህሰትን ኰይነን እየን።
ኣብቲ ኣብ ሞንጐ ሓይልታት ትግራይን ሰራዊት ፌደራልን ዝተኻየደ ኲናት፡ ኣማኢት ኣሽሓት ሰባት ተቐቲሎም፣ ስድራቤታት ተፈላልዮም፣ ሚሊዮናት ካብ ቤት ንብረቶም ተመዛቢሎም ይርከቡ።

ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ዝኽበር ዘሎ ኣሸንዳ-እንታይ ይመስል?

 ካብ ላሊበላ ንደቡብ 60 ኪሎ ሜተር ርሒቑ ኣብ ዝርከብ እምባ፡ ሓደ መነኮስን ክልተ ዲያቆናትን ካብ ከውሒ ጸሪቦም ሓደስቲ ኣብያተ ክርስቲያናት ኣብ ምህናጽ ተጸሚዶም ኣለዉ። ቢቢሲ ኣብዘን ዳግማይ ላሊበላ ዝተበሃላ ኣብያተ ክርስቲያናት ዑደት ኣካይዱ ኣሎ።

ብኣምሳል ላሊበላ ዝተሃንፃ ኣብያተ ክርስቲያን

ኣብዚ ክልል ‘ዓሚቝ ቍጥዐ ህዝቢ ኣሎ፤ ህዝቢ ክምለሱ ዝደልዮም ሕቶታት ኣለዉ። እቶም ሕቶታት ክሳብ ዘይተመለሱ ግን ኣብ ኣምሓራ ርጉእ ኣመራርሓ ምፍጣር ከቢድ ዝኸውን እመስኒ፡’ ይብል ቢቢሲ ዘዘራረቦ ሓደ ምሁር። መንግስቲ ነቶም ዝለዓሉ ሕቶታት መዕለቢ ከይገበረ ርጉእ ምምሕዳር ንምፍጣር ምሕሳብ "ኣዝዩ ከቢድ'ዩ"። እዞም ሕቶታት ግን እንታይ እዮም?እቲ ግጭት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ተባኣኢሱ ካብ ዓቕሚ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ንላዕሊ ብምዃኑ ድማ መንግስቲ ፌደራል ጣልቃ ንኽኣትው ተሓቲቱ።

ኵነታት ክልል ኣምሓራ ናበይ የምርሕ ኣሎ? መፍትሒኡ ኸ?

ዕልዋ መንግስቲ ኒጀር ንሳሕል ንምንዋጽ ኣብ ዘስግኣሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብዚ ቅልውላው ቀንዲ ተራ ዝጻወቱ ዘለዉ እንመን እዮም?

ቅልውላው ኒጀር፡ እቲ ዕልዋ መንግስቲ ቀንዲ ዘተሓሳስቦም ኣካላት መን እዮም?

ቅድሚ 80 ዓመት ብ1 ነሓሰ 1943 ሓይልታት ናዚ ጀርመን፡ ን11 ፈለስቲ ካቶሊካውያን ሮማ ቀቲሎም።

ብድሕሪ ቅትለት 11 ፈለስቲ ዘሎ ምስጢር

ኲናት ኮርያ ድሕሪ ምዝዛሙ፡ ካብ 50 ክሳብ 80 ሽሕ ምሩኻት ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ ኣብ ሰሜን ኮርያ ተሪፎም።
ሰሜን ኮርያ እሱራት ኣይመለሰትን። ሊ ዳይ-ቦንግ ሓደ ካብቶም እዩ፤ ንሱን ካልኦት ኣዝዮም ውሑዳትን ንምህዳም ውዲት ክኣለሙ ተገዲዶም እዮም።

ንልዕሊ 50 ዓመታት ዝተረስዑ ምሩኻት ኲናት

ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ፖለቲካ እታ ሃገር ዓቢ ጽልዋ ዝነበራ እታ ቤተ ክርስቲያን፡ ምስ ዝነበራ ተራ እናሃሰሰ ክመጽእ ተራእዩ እዩ። ኣብታ ሃገር ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ ኵነታት ድማ ግደ እታ ቤተ ክርስቲያን ክቀያየር ይገብሮ ምህላዉ ይእመን። ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ካብ ክልተ ኣንፈታት ብዝተላዕሉ ሕቶታት ተወጢራ ነይራ። እቲ ሓደ ሕቶ መዕለቢ ክረክብ እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ግን ሓደጋ ምብትታን ኣስዒቡ’ሎ።

ኣብ ቀራና መንገዲ ዘላ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ኢትዮጵያ 

መንግስቲ እንግሊዝ ኣብ ኤርትራ ዝጠጅኦ ምስጢራዊ ከፋፋሊ ዉጥን

ምስ ኲናት ትግራይ ብዝተኣሳሰር፡ ቅድሚ ዓመት፡ ካብ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ፡ ርክባ ዝበተኸት ኦርዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ትግራይ፡ ‘መንበረ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን’ ዝብል ሓድሽ መንበር ኣቚማ ኣላ። ነቲ ከይዲ ዝተቓወመት፡ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ብወገና፡ ነቲ ሹመት ‘ዘይሕጋው’ን ‘መሪሕነት እታ ቤተ ክርስትያን ንሓደጋ ዘሳጥሕ’ን ክትብል ኮኒና። ኣቦታት ሊቃውንቲ ትግራይ ሓሲቦምን ኣስተንቲኖምን ስም መንበሮም ናብ ጥንቲ ከምዝመለሱ እዮም ዝገልጹ። ንምዃኑ፡ ‘መንበረ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን- እንታይ እዩ’? ‘ኣባ ከሳቴ ብርሃንከ መን እዮም’?

‘መንበረ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን’ እንታይ እዩ?

ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ትግራይ - መንበረ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን፡ ኣብ ኣክሱም ቤተ ክርስቲያን ቅድስቲ ማርያም ጽዮን ኣብ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት 6 ኤጲስ ቆጶሳት ቀቢኣ ሸይማ። ቅዱስ ሲኖዶስ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ መረጻን ሹመትን “ሓድነትን ማእከላዊ መሪሕነትን እታ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ” ክብል ብምቅዋም መንግስቲ ፌዴራልን ግዝያዊ ምመሕዳር ክልል ትግራይን ነቲ ከይዲ ደው ከብሉ ምሕታቱ ዝዝከር እዩ።

ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ትግራይ 6 ኤጲስ ቆጶሳት ሸይማ

'ጂኦፊዚስት' ድሕሪ 10 ሚልዮን ዓመታት፡ ዓፋርን እዚ ኣልካላይን ቀላይን ሓድሽ ውቅያኖስ ክፈጥሩ ምዃኖም ይኣምኑ።

ኣብ መንጐ ኢትዮጵያን ጅቡትን ሓድሽ ባሕሪ ይፍጠር ኣሎ ድዩ?

እቲ ቅድሚ 100 ዓመት ዝተወልደ ክሬም ጻዕዳ ሕብሩ ኣኪታ ኢኑ፡ ካብ መጽሓፍቲ ክሳብ ፊልምታት ክሳብ ናይ ኣምልኾ ሳይንሳዊ ልቢ ወለድ፡ ሲትኮምን ኣብ ኵሉ ተዘኪሩ እዩ። 

ሃቺኮ፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝያዳ እሙን ከልቢ 100 ዓመቱ ይዝከር

ነፋዕ ወድ ዕትማን፡ ኣብ ኤርትራ፡ ካብ እንዳታት ትግረ ዝውለድ፡ ብሚስዮናውያን ኣቢሉ እምነቱ ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና ዝለወጠ መንእሰይ ኰይኑ፡ ንጉስታቭ ሱንድስትሮምን ኤኖ ሊትማንን ንዝተባህሉ ክልተ ዓበይቲ ተመራመርቲ ዝጸለወ፡ ብዛዕባ ህዝቢ መንሳዕ፡ ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ ብሂል፡ ቋንቋ ይዅን ባህላዊ ውርሻኦም ዘፋለጠ ክኢላ ምንባሩ፡ ሽወደናዊ ተመራማሪ ጉስታቭ ኣረን ብኣድናቘት ይገልጾ። ጕዕዞ ሂወት ነፋዕ ከመይ ነበረ? መወዳእታኡ ኸ እንታይ ኰነ?

ነፋዕ ወድ ዕትማን፡ ብኣሊፍ ዝጠፍአ ኮኾብ

ኣብ ሜክሲኮ ኣብ መበል 16 ክፍለዘበን ዝተሃንጻ ኣብያተ ክርስትያናት ብማይ ተዋሒጠን ድሕሪ ምጽናሕ ኣብዚ እዋን ብሰንኪ ድርቂ ማይ ስለዝጎደለ ክረኣያ ጀሚረን።

ብማይ ተዋሒጠን ዝነበራ ኣብያተ ክርስትያን ብሰንኪ ድርቂ ክፍሓራ ጀሚረን

ኣብ ርእሲኡ ድማ፡ ኣብ 1990ታት ናብ ፖለቲካ ቅድሚ ምእታዉ፡ብ1986 ንክለብ ኩዕሶ እግሪ ኤሲ ሚላን ካብ ክሳራ ኣድሒኑ ብምውናኑ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ረኺቡ እዩ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ነበር ሲልቪዮ በርሉስኮኒ ዓሪፉ

መብዛሕትኡ ግዜ 2ፓክ ብዝብል ዝፍለጥ ራፐር ቱፓክ ሻኩር ካብ ዝሞት ድሕሪ 26 ዓመታት ኣብ ‘ሆሊዉድ ዎክ ኦፍ ፌም’ ኮኾብ  ክወሃቦ’ዩ።

ቱፓክ ምስ ሞተ ድሕሪ 26 ዓመት ብሉጽ ክብሪ ክረክብ'ዩ

ኣብ ገለ ከባቢታት፡ ሓዘንተኛታት ጸሊም ክዳን ክኽደኑ፡ ርእሶም ክላጽዩን ካብ ዘሐጕሱ ንጥፈታት ክቝጠቡን’ውን ይረአ’ዩ።
እቲ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ማሕበረሰብ ኮንሶ ግን ካብዚ ዝተፈለየ ባህሊ ኣለዎ፤ ሞት ኣባል ስድራቤት ወይ ፈታዊ ብደርፊን ሳዕስዒትን’ዩ ዝስነ።

ሬሳ ብደርፊን ሳዕስዒትን ዝስነየሉ ባህሊ ኢትዮጵያውያን

ቅድሚ ሕሪ 50 ዓመታት ዝተሰኣለት፡ ኤርዝራይዝ ዝተሰመየት ስእሊ፡ ሕጂ’ውን ሓደ ካብቶም ክሳዕ ሕጂ ዝተሳእሉ ኣዝዮም ፍሉጣት ኣከባብያዊ ስእልታት ኰይና ትረአ።

ጐስጓስ ድሕነት ኣከባቢ ዘበገሰት ብልጽቲ ስእሊ

ኣብ 1993 ኣብ ቀጽሪ ሕቡራት ሃገራት፡ ንመጀመርታ እዋን፡ ንባንዴራ ኤርትራ ደው ኢሉ ብምስቃል፡ ብተንቀሳቓሲ ምስሊ፡ ንዓለም ውልደት ሓዳስን ነጻ ኤርትራን ዘበሰረላ ታሪኻዊት ህሞት እዩ ዝዝከር። ኣብቲ እዋን፡ ኣብ ማዕረ እቲ ከም ሻድሻይ ዋና ጸሓፊ ኰይኑ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዘገልገለ ግብጻዊ ቡጥሮስ-ቡጥሮስ ቓሊ - ሰንደቕ ዕላማ ኤርትራ፡  “ኤርትራ - ኤርትራ - ኤርትራ፡ ኣብ ዓለም  ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ” ብዝብል ሃገራዊ መዝሙር  ተሰንያ ኣብ ሰማይ ከተንበልብል ዘሰነያ ኣሕመድ ሓጅ ዓሊ እዩ ነይሩ። 

ኣብ ቀጽሪ ሕቡራት ሃገራት ባንዴራ ኤርትራ ዘስቀለ ሚኒስተር ኣሕመድ ሓጅ ዓሊ ናበይ ኣበለ?

እቲ ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ደርግ ኣብ ስራሕ ዝወዓለ ሕገ-መንግስቲ ብፍላይ ን'ብዙሕነት' ዘንጸባርቕ እዩ ተባሂሉ ዝንገረሉ'ኳ እንተዀነ፡ ንገለ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባታት ዘግለለን ኣብ ፍልልያት ዘተኮረን ተባሂሉ'ውን ይንቀፍ። በዚ መሰረት ድማ፡ ኢንስቲትዩት መጽናዕቲ ፖሊሲታት ኢትዮጵያ፡ ‘ነቲ ሕገ-መንግስቲ ንምምሕይሽ ዘኽእል መጽናዕቲ’ ከም ዝገበረ ድሕሪ ምግላጹ፡ እቲ ጉዳይ ኣዛራቢ ኰይኑ ቀንዩ’ሎ። ንምዃኑ እቲ መጽናዕቲ ብኸመይ እዩ ተኻይዱ? ማዕረ ክንደይ ንዅሉ ዝሓቍፍ እዩ? ናይ መን ድልየትከ የንጸባርቕ? ንምንታይ ኣካታዒ ኰይኑ ኣብ ዝብሉን ካልኦት ተዛመድቲ ኣርእስታትን ንኽልተ ምሁራትን ፖለቲከኛታትን ሓቲትና ኣለና።

'ምምሕያሽ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ' ንምንታይ ኣዘራራቢ ኰይኑ?

ቤተመንግስቲ ባኪንግሃም ዓዲ እንግሊዝ፡ ኣብ ግምቢ ዊንድሰር ብመበል 19 ክፍለ ዘመን ዝተቐብረ ዓስከሬን ሓደ ኢትዮጵያዊ ልኡል፡ ክህብ ዝቐረበሉ ሕቶ፡ ደጊሙ ኣይመልስን ኢሉ። ልኡል ኣለማየሁ ወዲ 7 ዓመት እንከሎ’ዩ ካብ ኢትዮጵያ ተወሲዱ፤ ኣደኡ ኸኣ ኣብ ጕዕዞ (ንዓዲ እንግሊዝ) ሞይታ።

ቤተ መንግስቲ ባኪንግሃም ኣስከሬን ኢትዮጵያዊ ልኡል ኣለማየሁ ስለምንታይ ኣይመልስን ኢሉ?

ኣቦኡ ሃጸይ ቴዎድሮስ፡ ኣብ መቕደላ - ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ - ድሕሪ ምቕታሉ፡ ልኡል ኣለማየሁ ወዲ 7 ዓመት እንከሎ’ዩ ካብ ኢትዮጵያ ተወሲዱ፤ ዘኽቲሙ ድማ ዓበየ። እንግሊዝ፡ ድሕሪ ውግእ መቕደላ፡ ‘ንድሕነቶም ኢና’ ብዝብል፡ ንልኡል ኣለማየሁን ኣደኡን - ንግስቲ ጥሩወርቅ ዉበ - ጨውዮም ወሰዱዎም። ብድሕሪኡ ‘ኸ፣ ኣብ ጕዕዞ እንታይ ሰዓበ? ዝተረፈ ህይወቱ እንታይ ይመስል ነበረ?

ታሪኽ