ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ምጽናት ዓሌት ሩዋንዳ 'ምትላል' እዩ ብምባል ዘቕለለ ፈረንሳዊ ካሜሩናዊ ደራሲ ቻርለስ ኦናና ቤት ፍርዲ ቀሪቡ። ቻርለስ ኦናና ኣብ 1994 ኣብ ሩዋንዳ ኣብ ዝተፈጸመ ምጽናት ዓሌት ከም ተሓባባሪ ኰይኑ ከምዝተኸሰሰ እዩ ዝግልጽ።


ምጽናት ዓሌት ሩዋንዳ 'ዓቢ ምትላል እዩ' ዝበለ ደራሲ ቤት ፍርዲ ቐሪቡ

ድየጎ ጋርስያ፡ ብሰማያዊ ማያት ዝተኸበበት፤ ለምለም ኣትኽልትን ጻዕዳ ሑጻ ዝበዝሖ ገምገም ባሕርን ዝወነነት ምድራዊት ገነት እያ።እዛ ደሴት ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖስ ትርከብ። ሲቪላውያን ናብታ ደሴት ክኣትው ብጥብቂ ዝተኸልከለ ስለ ዝዀነ፡ በጻሕቲ ዓዲ ናብታ ደሴት ክኸዱ ኣይኽእሉን።


ድየጎ ጋርስያ፡ ኣመሪካን ብሪጣኒያን ካብ ህዝቢ ዓለም ዝኸወልኦ ሚስጢር ዝተሰከመት ደሴት 

እቶም ተመራመርቲ፡ ካልኣይን ዝነኣሰን ከውሒ ህዋ ኣብ ገማገም ባሕሪ ምዕራብ ኣፍሪቃ ናብ ባሕሪ ብምውዳቕ ኣብ ተመሳሳሊ ዘመን ዓብዪ ሃጓፍ ፈጢሩ’ዩ ይብሉ።

ተመራመርቲ፡ እቲ ዳይኖሰራት ዘጽንተ ኣስትሮይድ ንበይኑ ኣይነበረን ኢሎም

ኣብ ሕምብርቲ እቲ ከባቢ እትርከብ ከተማ ሎክ፡ ኣብ ታሪኽ ኣመሪካ፡ ንቻይናውያን ብቻይናውያን ዝተሃንጸት ከተማ ኮይና ትስራዕ።

ሎክ፡ ብቻይናውያን ዝተሃንፀት ኣመሪካዊት ከተማ

ሓደ መዓልቲ ኣቶ ኣማኒኤል፡ ኣብ ቅድሚ ንጉስ ሃይለስላሰ ብዛዕባ ኤርትራ ዘረባ ሞሊቑዎም ኣሰር ኣብ ሓዊ ኣትዮም ነበሩ። 
እቲ "ጌጋ"፡ ከም ሓቂ ጌጋ ኣይነበረን። ብኣረኣእያ ንጉስ ግን ከም ጌጋ ስለ ዝተወስደ ኣቶ ኣማኒኤል ክቕጽዑ ናይ ግድን ነበረ። እዚ ጽሑፍ እዚ እምበኣር ኣብቲ ዛንታ ከተኩር እዩ።


ኢትዮጵያ-ኤርትራ፡ ተዘክሮታት ኣቶ ኣማኒኤል ኣብራሃም

እቲ ንጉሰ ነገስት ኢትዮጵያ ዝነበረ ሃጸይ ሃይለስላሰ ኣብ መንጐ 1936 ክሳብ 1940 [ኣ.ኣ] ዓዲ እንግሊዝ ካብ እትርከብ ከተማ ባዝ ኰይኑ ኣንጻር ኢጣልያዊ ውልቀ መላኺ በኒቶ ሙሶሊኒ ንነዊሕ ዓመታት ጐስጓስ ክገብር ከም ዘሕለፎ ዝፈልጡ ግን ውሑዳት እዮም።
ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ዌስት ኦፍ ኢንግላንድ ሻውን ናፍታሊ ሶበርስ፡ ዛንታ ስደት እቲ ሃጸይ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ እንታይ ይመስል ከምዝነበረ ኣብ ቢቢሲ ተሪኹዎ’ሎ።


ሃጸይ ሃይለስላሰ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዘሕለፎ ህይወት ስደተኛ እንታይ ይመስል ነይሩ?

ሓደ ካብቶም ጥንታውያን ሓወልትታት ኣኽሱም፡ መበል 15 ዓመት ስልጣን ሙሶሊኒ ንምጽንባል እዩ ከም ሽልማት ኲናት ናብ ኢጣልያ ተወሲዱ። ኣብ ከተማ ሮማ ኣደባባይ ፒያሳ ኣብ ቅድሚ ሚኒስትሪ መግዛእቲ ተተኺሉ። እዚ ድማ ኢትዮጵያ 'ግዝኣት' ኢጣልያ  ምዃና ንምግላጽ ምዃኑ ይንገር።


ተዘክሮ ምምላስ ሓወልቲ ኣኽሱም ካብ ኢጣልያ

ፕረዚደንት ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባን ፀኒሖም ድማ ፍሉይ ኣማኻሪ ቀደማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ዝነበሩ ፕሮፌሰር እንድርያስ እሸቴ ብሓሙስ ዓሪፎም።

ኣማኻሪ ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ነበር ፕሮፌሰር እንድርያስ እሸቴ ዓሪፎም

እዚ ብዕድመ ዝደፍአ ብህይወት ዘሎ ሰብኣይ፡ መበል 112 ዓመት ዕድመኡ ኣብ ዘኽበረሉ እዋን፡ ነዊሕ ዕድመ ንኽነብር "ፍሉይ ምስጢር" ከምዘይብሉ ገሊጹ።

ነዊሕ ዕድመ እንታይ እዩ ምስጢሩ? ወዲ 112 ዓመት እንግሊዛዊ

እታ ንበዓል ልደት ዝምልከት ትሕዝቶ ዘለዋ ካርድ ንፈለማ ዝተልኣኸትሉ እዋን 1903 ነይሩ። ዝሓለፈ ሰሙን ከኣ ኣብ እንግሊዝ ከተማ ስዋንሲ ናብ ዝርከብ ‘ስዋንሲ ቢየልዲን ሶሳይቲ ክራዶክ ስትሪት’ ዝብል ኣድራሻ በጺሓ። ልዕሊ ሓደ ክፍለዘመን ደንጉያ።

ተሰዲዳ፡ ድሕሪ 121 ዓመት ዝበጽሐት ፖስትካርድ

ህወሓት ቅልውላው ከጋጥሞ እዚ ናይ መጀመርታ ግዜ ኣይኰነን። እቲ ውድብ ኣብ ታሪኹ ካብ በረኻ ደደቢት ክሳዕ ኣራት ኪሎ ዝቐጸሉ ዝተፈላለዩ ውደባዊ ቅልውላዋት ከምዘጋጠምዎ ይፍለጥ።
ቢቢሲ ዘዘራረቦም ክልተ መራሕቲ ህወሓት ነበር፡ እቲ ውድብ ንተደጋጋሚ ቅልውላዋት ዝቃላዕ ዘሎ "ካብቲ ዝኽተሎ ፖለቲካን ስነ-ሓሳብን ዝምንጩ'ዩ" ይብሉ።


ህወሓት ኣብ ቀራና መገዲ - ትማሊን ሎሚን

ክሎቲልዳ፡ ካብ ኣፍሪቃ 110 ባሮት ንምስግጋር ከምዝወዓለት መርትዖ ንምሕባእ ኣብ 1860 ኮነ ተባሂሉ ክትጥሕል ድሕሪ ምግባር ድሕሪ 159 ዓመታት (ኣብ 2019) ዳግማይ ኣብ ሩባ ሞባይል ኣላባማ ተረኺባ።
500 ገጻት ዝሓዘ ጸብጻብ፡ እቲ ስብርባር ኣዝዩ ዓንዩን ተበላሽዩን ብምህላዉ ንምውጽኡ ስለዘጸግም ከም መዘከርታ ኣብ ቦታኡ ክጸንሕ ከምዘለዎ ደምዲሙ’ሎ።

ናይ መወዳእታ መርከብ ባሮት ኣመሪካ ኣብ ትሕቲ ማይ ክትጸንሕ ኣለዋ ተባሂሉ

ቅድሚ ሕጂ ህላወ ናይቶም ኣካላትን ጥንቃቐ ዘይብሉ ዕቀባን ጠንቂ እቲ ዘስካሕክሕ መልክዕ ገጻ ከምዘመልክት ምዃኖም እዩ ክሕሰብ ጸኒሑ። እቲ ሓድሽ ርኽበታት ግን ነዚ ሓሳብ ዝጻረር እዩ።


ብዛዕባ’ታ እናእወየት ዝተረኽበት ምሙያ ዘሎ ሓድሽ ሓበሬታ እንታይ ይብል?

ዛንታ ቤተ-ክርስትያን ካቶሊክ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣዝዩ ዝተኣሳሰረ’ዩ። ብሰረተ-እምነት ጥራይ ዘይኰነስ ብታሪኽ’ውን ከም ዝዋሰቡ ሰነዳት ስነ-ሃይማኖት ይሕብሩ። ነቲ መውስቦ ንክንርድኦ ከኣ እዚ ዝስዕብ ዛንታ ብጻይነት ቅዱስ ጁስቲኖ ደ-ጃኮብን ብጹእ ገብረ ሚካኤልን እንሆ።

ክልተ መንፈሳውያን ብጾት፡ ቅዱስ ጁስቲኖ ደ-ጃኮቢስን ብጹእ ገብረ ሚካኤልን ሓበራዊ ቃልሶምን

ኣድማ ጾታዊ ርክብ ኣብ ታሪኽ ካብ ዘመነ ግሪክ ኣትሒዙ ነዊሕ ዝጸንሐ ኣገባብ ተቓውሞ እዩ።

ኣድማ ጾታዊ ርክብ እንታይ እዩ? ኣበይ’ከ ተጀሚሩ?

ኣብ ታሪኽ ኦሎምፒክ ባህርያዊ ምልክት ስፖርት ክኸውን ዝኸኣለ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ። ንሻምፕዮን ነዊሕ-ዝላ ሉዝ ሎንግ ግን ሕማቕ ሳዕቤን ነይርዎ።

ናዚነትን ዓሌትነትን ዘይደረቶ ምሕዝነት እዞም ጸሊምን ጻዕዳን ኣትለታት

ብዙሓት ካብቶም ላዕለዎት መራሕቲ ናይቲ ንቓዛ ዝቈጻጸር ዕጡቕ ፍልስጤማዊ ጕጅለ ሓማስ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዝበዝሕ ግዜ ተሸፊኖም ክረኣዩ እንከለዉ፡ ካልኦት ድማ ዝበዝሕ ህይወቶም ካብቲ ብእስራኤል ዝካየድ ፈተነ ቅትለት እናሃደሙ ኣሕሊፎሞ።
ኣብዚ ጽሑፍ ነቶም ኣብዚ እዋን ፍሉጣት ዝዀኑ ፖለቲካውያንን ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ወተሃደራዊ ክንፊ ብርጌዳት ዕዝ ኣ’ዲን ኣልቐሳምን ክንድህስስ ኢና።

ንእስራኤል ኣጨኒቘም ዘለዉ ኣውራ መራሕቲ ሓማስ መን'ዮም?

እታ 71 ሜትሮ ዝንውሓታ ናይ ጽዕነት መርከብ ብ1969 ኣብ ገማግም ባሕሪ ኒው ሳውዝ ዌልስ ሓጺን ጽዒና ትጓዓዝ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ብዘጋጠማ ህቦብላዊ ኵነታት ኣየር ከምዝጠሓለት ይግለጽ። እዚ ድማ ኣብ ታሪኽ ኣውስትራልያ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ኣለሻ ትሕቲ ባሕሪ ክካየድ ምኽንያት ኰይኑ።

ቅድሚ 55 ዓመታት ዝጠሓለት መርከብ ተረኺባ

ኣብዚ ውድድር ቢንያም፡ ምስ ዘዝሃደምት ጕጅለ እናሃደመ ነቲ ኣቐዲሙ ዘመዝገቦ ክልተ ናይ መድረኽ ዓወት ክስልስ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ኵርናዓት ዓለም ዘለዉ ደገፍቱ ድማ ‘ሰልሶም’የ ሰልሶም ደኣ ይብሉኻ!’ እናደረፉ ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ማሕበራዊ ሜድያ ትጽቢታቶም ከቃልሑ ክስምዑ ውዒሎም፤

ኤርትራዊ ቢንያም ታሽዓይ ወጺኡ ኣብ ቀጠልያ ማልያ ጸብለልታኡ ኣረጋጊጹ

ዓለምና ሳላ ሳይንሳዊ ርኽበታትን ቴክኖሎጂያዊ ምህዞታትን ብቐጻሊ እናተቐየረት ትርከብ። ኵሉ ምህዞታት መበገሲኦም ንጽቡቕ ዕላማ’ኳ እንተዀኑ፡ ገሊኦም ግን ረብሓ ዘይብሎም ወይ ጉድኣት ዘስዕቡ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። 

ዝፈሸሉ ምህዞታት ቴክኖሎጂ ትፈልጡ ዶ?

ቡን ብኸመይ ወይ መዓስ ከምዝተረኽበ ብልክዕ ዝፈልጥ የለን፤ ብዛዕባ መበቆሉ ዝገልጹ ብዙሓት ኣፈ-ታሪኻት ግን ኣለዉ። ገለ ካብዚኦም፡ መበቆል ቡን ኣብ ኢትዮጵያ ከምኡ'ውን ኣብ የመን ከምዝዀነ ይገልጹ።


ቡን ኣበይ’ዩ ተረኺቡ? ኣብ ኢትዮጵያ ወይስ ኣብ የመን?

መዓልቲ ኣቦታት ኣብ መንጎ ኣቦታትን ደቆምን ዘሎ ምትእስሳር ዝኽበረላ ፍልይቲ ዕለት እያ።
ኣቦ ንደቁ ዘለዎ ፍቕሪ ብጽምብል ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ ዝግለጽ’ኳ እንተዘይኰነ፡ እዛ መዓልቲ ግን ፍቕርን ተወፋይነትን ኣቦታት ከምኡ’ውን ኣቦታት ኣብ ህይወትና ዝጻወትዎ መተካእታ ዘይብሉ ተራ እተዘኻኽረና እያ።


መዓልቲ ኣቦታት ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ይኽበር ድዩ?

ኣብዚ ሃይማኖታዊ ጽምብል ኣመንቲ ክርስትና ጥራይ ዘይኮኑ፡ ብፍላይ ነበርቲ እቲ ከባቢ ህዝቢ ብሌንን ትግረን ኣስላሞም ይዅኑ ክርስትያኖም ሓቢሮም ከምዝጽምብሉዋ፡ ካህናትን ምእመናን እቲ ከባቢ ይሕብሩ።
ኣብዚ ዓመታዊ ጽምብል'ዚ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገርን ወጻእን ከይተረፈ ዝመጽኡ ነጋድያን ሓቢሮም ይጽልዩን ይላለዩን።


ከረን፡ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታት ዝሳተፉሉ ፍሉይ ንግደት ማርያም ደዓሪት

ኣብዚ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኤርትራውያን መዛረቢ ኣርእስቲ ፈጢራ ዘላ መጽሓፍ፡ ኣብ 2021 ብመምህር መኮነን ተስፋይ ዝተጻሕፈት ታሪኽ ህይወት ዛንታ ሓደ ዶር. ፍጹም ገብረስላሰ ዝተባህለ ኤርትራዊ ተጋዳላይ እትጸዊ ዓባይ መጽሓፍ እያ። መዛረቢ ዛዕባ እንታይ እዩ? ዶ/ር ፍጹም ከ መን እዩ?