कॅनडावर 50 टक्के टॅरिफ लादण्याची ट्रम्प यांची घोषणा, दोन्ही देशातील तणाव वाढण्याची शक्यता

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी कॅनडातून आयात होणाऱ्या अनेक वस्तूंवर 50 टक्के शुल्क लादण्याची घोषणा केली आहे.

ट्रम्प यांनी सांगितले की, अमेरिकन कार, दुग्धजन्य पदार्थ आणि मद्य या गोष्टींना कॅनडाकडून मिळणाऱ्या 'असमान वागणुकीला' उत्तर म्हणून हा निर्णय घेण्यात आला आहे.

अमेरिकन प्रशासनाने सांगितले की हे नवे टॅरिफ पुढील 30 दिवसांत लागू होईल. या निर्णयामुळे दोन्ही देशांमधील व्यापारातील तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

टॅरिफमध्ये दैनंदिन वापरातील अनेक वस्तूंचा समावेश आहे. त्यात वाईन, हॉकी स्टिक आणि सिमेंटसारख्या उत्पादनांचा समावेश आहे.

मात्र, ऊर्जा, पोटॅश, महत्त्वाची खनिजे आणि मासे यांच्यासह कॅनडाच्या अनेक प्रमुख निर्यातींना या शुल्कातून वगळण्यात आले आहे.

दरम्यान, कॅनडाचे पंतप्रधान मार्क कार्नी यांनी सांगितले की, अमेरिकेसोबत व्यापारसंबंधी चर्चा पुढील आठवड्यात अधिक वेगाने होण्यास तयार आहे.

एक्सवर दिलेल्या निवेदनात त्यांनी अमेरिकेच्या या निर्णयाला 'एकतर्फी व्यापार कारवाई' असे म्हटले आहे.

कार्नी यांनी सांगितले की, अमेरिकेने कॅनडा-अमेरिका-मेक्सिको कराराचे उल्लंघन करत अनेक शुल्क लागू केले, तेव्हापासून अशा कारवाईला सुरुवात झाली.

आपल्या निवेदनात त्यांनी 'कॅनडाच्या सार्वभौमत्वाला असलेला धोका' याचाही उल्लेख केला. 2

ट्रम्प यांनी यापूर्वी कॅनडाला अमेरिकेचे 51वे राज्य बनवण्याबाबत केलेल्या वक्तव्याशी याचा संबंध जोडला जात आहे.

कॅनडाकडून काउंटर टॅरिफ

अमेरिकेने कॅनडातून आयात होणाऱ्या स्टील, अ‍ॅल्युमिनियम आणि तांब्यावर 15% ते 50% दरम्यानचे टॅरिफ कायम ठेवले आहे.

याशिवाय, कॅनडातील सॉफ्टवूड लाकडावर 35% टॅरिफ आणि अमेरिकेबाहेरील भाग वापरून तयार केलेल्या वाहनांवर 25% टॅरिफ आकारले जाते.

कॅनडाकडून देखील अमेरिकेतून आयात होणाऱ्या निवडक स्टील, अ‍ॅल्युमिनियम आणि वाहनांवर 25% काउंटर टॅरिफ लावलेले आहे.

'दोन्ही देशातल्या वाटाघाटी थांबल्याचे संकेत'

कॅनडातील जंगलांमध्ये लागलेल्या आगीचा धूर अमेरिकेच्या शहरात पोहोचत आहे. या पार्श्वभूमीवर, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी टॅरिफ लादण्याची घोषणा केली आहे.

मात्र, ट्रम्प यांनी सोमवारी स्वाक्षरी केलेल्या कार्यकारी आदेशांमध्ये जंगलातील आगींचा कोणताही उल्लेख नाही.

त्याऐवजी, या तीन जाहीरनाम्यांमध्ये वाहने, दुग्धव्यवसाय आणि मद्य उत्पादनांशी संबंधित अमेरिकेच्या व्यापारातील आक्षेपांचा उल्लेख आहे. यावरून दोन्ही देशांमधील व्यापारविषयक वाटाघाटी थांबल्याचे संकेत मिळत आहेत.

'अमेरिकेवर असा कर लादणे तर्कहीन' - ट्रम्प

वाहनांच्या बाबतीत, अमेरिका-मेक्सिको-कॅनडा करार (USMCA) अंतर्गत न येणाऱ्या अमेरिकन वाहनांवर आणि त्यांच्या भागांवर कॅनडा कर आकारत असल्याचा ट्रम्प यांनी आरोप केला आहे.

इतर देशांवर असा कर न लावता फक्त अमेरिकेवर लावणे हे 'तर्कहीन' असून कॅनडाने अमेरिकेविरुद्ध भेदभाव केल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.

उत्तर अमेरिकेतील वाहन उद्योगात कॅनडा, अमेरिका आणि मेक्सिको यांच्यात उत्पादन प्रक्रिया मोठ्या प्रमाणात परस्परांवर अवलंबून आहे.

मात्र, अमेरिकेचे वाणिज्य मंत्री हॉवर्ड लुटनिक यांनी यापूर्वी कॅनडाने अमेरिकेनंतरच प्राधान्य मिळायला हवे, असे मत व्यक्त केले होते.

ट्रम्प यांनी यापूर्वीही वाहन उद्योग हा दोन्ही देशांच्या परस्परविरोधी हितसंबंधांचा विषय असल्याचे म्हटले आहे.

दूध, मद्य आणि वाहन - वादाचे विषय

दुग्धव्यवसायाचा मुद्दाही अमेरिकेसाठी अनेक वर्षांपासून वादाचा विषय आहे. विशेषतः, कॅनडाच्या पुरवठा साखळीमुळे परदेशातून होणाऱ्या आयातीवर मर्यादा घालण्यात येतात. ही मर्यादा ओलांडणाऱ्या आयातीवर 300% पेक्षा जास्त शुल्क आकारले जाते.

तसेच, गेल्या वर्षी बहुतांश कॅनेडियन प्रांतांनी अमेरिकन मद्य उत्पादनांवर घातलेली बहिष्काराची भूमिका ही अमेरिकेसाठी आणखी एक नाराजीचा विषय बनली आहे.

कॅनडातील प्रांतीय प्रमुखांनी ( भारतातील मुख्यमंत्र्यांच्या समकक्ष पद) वारंवार सांगितले आहे की, अमेरिका जर धातू आणि वाहनांसह महत्त्वाच्या कॅनेडियन क्षेत्रांवरील शुल्क हटवेल, तर अमेरिकन मद्य उत्पादनांवरील बहिष्कारही मागे घेतला जाईल.

कॅनडाचे व्यापारासंबंधित वाटाघाटी करणारे अधिकारी सध्या अमेरिकेच्या विद्यमान शुल्कांपैकी किमान काही शुल्क कमी करण्यासाठी करार करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

या प्रकरणावर प्रतिक्रिया जाणून घेण्यासाठी बीबीसीने व्हाईट हाऊस आणि कॅनडा सरकारशी संपर्क साधला आहे.

यापूर्वी या वर्षी अमेरिकेने USMCA करार सध्याच्या स्वरूपात नूतनीकरण न करण्याचा निर्णय घेतला होता.

कॅनडा आणि मेक्सिको यांनी या व्यापार कराराचे नूतनीकरण करण्याची मागणी केली होती. मात्र, ट्रम्प यांच्या पहिल्या कार्यकाळात झालेल्या या करारात बदल करण्याची अमेरिकेची भूमिका आहे.

सध्याच्या स्थितीत हा करार पुढील दशकभर उत्तर अमेरिकेतील व्यापाराचे नियमन करत राहील. मात्र, त्याचा दरवर्षी आढावा घेतला जाईल.

'खेदजनक निर्णय'

फेब्रुवारीमध्ये अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 1977 च्या International Emergency Economic Powers Act अंतर्गत ट्रम्प यांनी लावलेले व्यापक आंतरराष्ट्रीय शुल्क रद्द केले होते.

राष्ट्रीय आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी असलेल्या कायद्याचा वापर करून शुल्क लावताना अध्यक्षांनी आपल्या अधिकारांचा अतिरेक केल्याचा निर्णय न्यायालयाने दिला होता.

त्यावेळी व्हाईट हाऊसने आयात शुल्क लागू करण्यासाठी इतर कायदेशीर मार्गांचा वापर केला जाईल, असे सांगितले होते.

सोमवारी जाहीर करण्यात आलेले शुल्क 1930 च्या टॅरिफ अ‍ॅक्ट मधील कलम 338 अंतर्गत लागू करण्यात आले आहे. हे कलम राष्ट्रीय आणीबाणीऐवजी व्यापारातील भेदभावाशी संबंधित आहे.

कॅनेडियन चेंबर ऑफ कॉमर्सच्या प्रमुख कँडन्स लँग यांनी नव्या शुल्काला 'खेदजनक निर्णय' असे म्हटले. तसेच, पुढील 30 दिवसांत हे शुल्क लागू होण्यापूर्वी दोन्ही बाजूंनी चर्चेत अर्थपूर्ण प्रगती करावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

अमेरिकेच्या डिस्टिल्ड स्पिरिट्स काउन्सिलचे प्रमुख ख्रिस स्वॉन्गर यांनीही दोन्ही देशांनी तोडगा काढावा, असे सांगितले.

अन्यथा कॅनडाकडूनही याच प्रकारची प्रतिक्रिया येऊ शकते असा इशारा त्यांनी दिला आहे.

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)