YKS sonuçları ne anlatıyor, uzmanlar verileri nasıl yorumluyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Türkiye'de 20-21 Haziran'da yapılan ve üniversite tercihlerini belirleyen Yükseköğretim Kurumları Sınavı'na (YKS) bu yıl 2 milyon 255 bin öğrenci girdi.

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nin (ÖSYM) 21 Temmuz'da açıkladığı YKS sonuçları, yüksek puan dilimindeki adayların sayısının arttığını ancak özellikle matematik ve fen testlerinde ortalama doğru yanıt sayısının yine düşük düzeyde kaldığını gösterdi.

Bu tablo uzmanlar tarafından özellikle sınavın ayırt ediciliği niteliği ve eğitimde derinleşen fırsat eşitsizliği bağlamında değerlendiriliyor.

Bu yıl YKS'ye katılan aday sayısı geçen yıla göre Temel Yeterlilik Testi (TYT), Alan Yeterlilik Testi (AYT) ve Yabancı Dil Testi (YDT) oturumlarının tamamında azaldı.

170 bin kişi başvurduğu halde sınava girmedi. YKS'nin üç oturumunda toplam 301 adayın sınavı geçersiz sayıldı.

Sınava katılan 67 bin 87 aday TYT puanının hesaplanmasına yetecek neti çıkaramadı. Kamuoyunda bu durum "sıfır çekmek" olarak ifade ediliyor. Bu sayı geçen seneye göre yaklaşık yüzde 64 arttı.

Hangi iller başarılı oldu?

TYT'de beş, AYT'de üç ve YDT'de beş aday Türkiye birincisi oldu.

ÖSYM henüz iller bazında başarı sıralaması yayımlamadı.

Ancak Türkiye birincilerinin önemli bölümü İstanbul'daki okullardan çıktı.

TYT'de beş birincinin üçü; sayısal birincisi, sözel birincisi, eşit ağırlık birincisi ve İngilizce, Almanca, Arapça ve Rusça birincileri İstanbul'dan çıktı.

Kabataş Erkek Lisesi, Kadıköy Anadolu Lisesi ve Kartal Anadolu İmam Hatip Lisesi başta olmak üzere birçok başarılı okul zirvede yer aldı.

Öğrencilerinin derece yaptığı diğer iller ise Eskişehir, Şanlıurfa, Denizli oldu.

Testlerde Türkiye ortalaması nasıl?

Bu yılki YKS'de matematikte ortalama doğru sayısı yine tek hanelerde kaldı, Türkçe ve Fen testlerinde ortalamalar geçen seneye göre azaldı.

TYT matematik ortalaması, adayların en düşük performans gösterdiği testlerden biri oldu. 40 soruda ortalama doğru yanıt yedinin altında kaldı. Adayların ortalama matematik başarısı yaklaşık yüzde 16 oldu.

20 sorudan oluşan TYT Fen Bilimleri Testi'nde de ortalama doğru yanıt dördünün altındaydı.

40 soruluk TYT Türkçe Testi'nde ise tüm adayların doğru ortalaması 20,1 olarak gerçekleşti.

Yüksek puan alan adayların sayısı arttı

YKS'de 400 ve 480 üzeri puanlar; adayın nitelikli kontenjanlara erişimi, yüksek başarı dilimlerine girmesi ve en çok tercih edilen üniversiteleri kazanabilmesi açısından kritik bir eşik.

Bu yıl aday sayısı azalmasına rağmen yüksek puan alanların sayısı bütün puan türlerinde arttı.

400 ve 480 üzeri puan alan öğrencilerin sayısında, geçen yıla göre ciddi artış gözlendi.

480 ve üzeri puan alan aday sayısındaki artış oranı, puan türlerine göre yüzde 62 ile yüzde 356 arasında değişti.

'Genel başarı artışı anlamına gelmeyebilir'

BBC Türkçe'ye konuşan Eğitim Reformu Girişimi'nden Özgenur Korlu'ya göre yüksek puanlı aday sayısındaki artış, genel başarı artışı anlamına gelmeyebilir.

Özgenur Korlu, bu durumun doğrudan öğrencilerin daha başarılı olduğu şeklinde yorumlanmaması gerektiğini söylüyor.

Korlu, "480 ve üzeri puanın artması her zaman öğrenci başarısıyla ilgili olmuyor. Bazen soru zorluk düzeyleriyle ilgili de olabiliyor" diyor.

Korlu, özellikle son sınıf öğrencilerinin ortalama netlerinde belirgin bir yükseliş görülmemesinin, "daha başarılı yeni bir kuşak" yorumunu desteklemediğini belirtiyor.

Türkiye'de ailelerin eğitim harcamalarının özellikle ortaokul ve lise döneminde yoğunlaştığını hatırlatan Korlu, bunun temel nedenlerinden birinin Liselere Geçiş Sistemi (LGS) ve YKS gibi merkezi sınavlar olduğu görüşünde.

Ancak Korlu sınava yönelik kaynak ve harcamalar artsa da ortalama sonuçlarda benzer bir artış görülmediğine dikkat çekiyor.

Bu nedenle üst puan grubundaki genişlemenin; sınavın zorluk düzeyi, puan hesaplama yapısı ve aday profiliyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Özel okullardan birinci çıkmadı

2026 YKS sonuçlarında dikkat çekici bir diğer konu da, özel okullardan hiç Türkiye birincisi çıkmaması ve devlet okullarının öne çıkması oldu.

BBC Türkçe'ye konuşan eğitim uzmanı Salim Ünsal, bunun tek başına okul başarısını değerlendirmek için yeterli olmadığını söylüyor.

Ünsal, "YKS'de birinci sayısı toplam 13 ve bu 11 kişi arasında paylaşılmış. Dolayısıyla yüzlerce birincinin çıktığı sınavlarla kıyaslamak doğru değil" diyor.

Devlet okullarındaki başarılı öğrencilerin de yoğun biçimde özel ders ve kurs desteği aldığını belirten Ünsal; öğrencilerin yaptığı dereceleri, sadece okul başarısı ile değerlendirmemek gerektiğini belirtiyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Türkiye Özel Okullar Derneği (TÖZOK) Başkanı Zafer Öztürk ise Türkiye'de özel okullarda okuyan öğrencilerin genellikle yurtdışındaki üniversiteleri tercih ettiğini söylüyor.

Öztürk, Türkiye'deki en prestijli ilk 10 özel okulun öğrencilerinin en az yüzde 65-70 seviyesinde yurt dışına gittiğini belirtiyor.

'Bu yıl TYT öğrencileri daha fazla zorladı, AYT geçen yıla göre daha kolaydı'

TYT'de türkçe doğru ortalamasının 20, matematikte yaklaşık 7, fende ise 4 doğru civarında kalmasını değerlendiren Salim Ünsal, sonuçların sürpriz olmadığını söylüyor:

"YKS çok geniş katılımlı bir sınav. Başarı düzeyi çok yüksek öğrenciler de çok düşük öğrenciler de aynı sınava giriyor. Son yıllarda bu ortalamalarda büyük dalgalanmalar yaşanmıyor.

"Sözel derslerde nispeten daha başarılıyız. Sayısal derslerde ise her yıl genel olarak başarısızlık yaşıyoruz."

Ünsal, bu yıl TYT'nin öğrencileri daha fazla zorladığını, AYT'nin ise geçen yıla göre daha kolay olduğunu belirtiyor.

'YKS ailelerin ekonomik ve sosyal imkanlarını ölçen bir yapıya dönüştü'

BBC Türkçe'ye konuşan Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) Başkanı Kemal Irmak, sadece YKS birincilerine odaklanmanın, sınav odaklı eğitim sisteminin yarattığı sorunları gölgede bıraktığını savunuyor:

"Nitelikli anadolu ve fen liselerinden birinci çıkıyor çünkü bunlar LGS'de yüzde 1'lik dilimdeki, Türkiye'nin en başarılı öğrencilerini alıyorlar.

"Ama çok ciddi sayıda başarısız olan, sıfır çeken, sınava başvurduğu halde sınava girmeyen öğrenciler var.

"Bunlar TYT'de 170 bin, AYT'de 155 bin civarında. Bunların ötesinde, bir üniversiteye yerleşmesine rağmen maddi imkanlar sebebiyle gidemeyen öğrenci sayısı çok yüksek."

"Çok az sayıda öğrenci iyi dereceyle bir yerlere giriyor ama çok büyük bir kitle ya sıfır çekiyor ya, ya sınava girmiyor, ya kayıt yaptıramıyor."

Kemal Irmak'a göre YKS sadece akademik bilgiyi ölçen bir sınavın ötesinde, ailelerin ekonomik ve sosyal imkanlarını ölçen bir yapıya dönüşmüş durumda.

Irmak, sınavda başarılı olmak için gerekli olan özel ders, kurs, yayın desteği, dijital eğitim platformları ve rehberlik hizmetlerine erişebilme imkanlarını sadece belli bir kesimin karşılayabildiğini söylüyor.

67 bin adayın 'sıfır çekmesi' ne anlama geliyor?

Sınava katılan 67 bin 87 aday TYT puanının hesaplanmasına yetecek neti çıkaramadı, başka bir ifadeyle "sıfır çekti".

Geçen sene 40 bin seviyesinde olan bu sayı, bu yıl ye göre yaklaşık yüzde 64 artış gösterdi.

Salim Ünsal, bu adayların temel özelliğinin, sınava belirgin bir hedefi olmadan girmeleri olduğunu söylüyor:

"Herhangi bir hedefi, hayali, ideali olmayan, öylesine sınavına başvuran öğrencilerden söz ediyoruz. Bu sayı bazen 40 bine düşüyor, bazen 80-90 bine çıkıyor. Her sene yaklaşık yüzde 2-3'lük bir dilim ne yazık ki sınavda sıfır çekiyor."

Ünsal, YKS'nin farklı yaşlardan ve eğitim geçmişlerinden adaylara açık olmasının da bu sonuçta etkili olduğunu söylüyor.

'YKS sonuçlarında büyük bir kırılma yok'

Özgenur Korlu, kamuoyunda "sıfır çeken" olarak ifade edilen adayların sayısındaki artışın, uzun dönemli eğilim içinde olağanüstü bir değişime işaret etmediğini söylüyor:

"Trende baktığımızda çok büyük bir değişiklik yok. Geçen seneki rakam daha çok bir dip noktası gibi duruyor."

Korlu, son sınıf öğrencilerinin ortalama netlerinin de yıllardır benzer seviyelerde seyrettiğini belirtiyor.

Korlu'ya göre dikkat çekici olan, Türkiye'de eğitim sisteminde sık sık reformlar, yeni modeller ve iyileştirme çalışmaları gündeme gelmesine rağmen, bunların YKS netlerine belirgin biçimde yansımaması:

"Türkiye eğitim sisteminde sık değişiklikler, iyileştirmeler, reformlar ve modeller deneniyor. Buna karşın YKS'de bunun en azından net düzeyinde etkisini görmememiz ilginç bir bulgu."

YKS nedir, hangi oturumlardan oluşuyor?

YKS, Türkiye'de üniversiteye yerleşmek isteyen adayların girdiği merkezi sınav.

ÖSYM tarafından her yıl düzenlenen sınav üç oturumdan oluşuyor.

İlk oturum olan Temel Yeterlilik Testi (TYT) tüm adaylar için zorunlu.

Türkçe, Temel Matematik, Sosyal Bilimler ve Fen Bilimleri testlerinden oluşan TYT; adayların temel okuma, yorumlama, problem çözme ve muhakeme becerilerini ölçmeyi amaçlıyor.

Dört yıllık lisans programlarını tercih edecek adaylar ikinci oturum olan Alan Yeterlilik Testleri'ne (AYT) giriyor.

AYT'de Türk Dili ve Edebiyatı-Sosyal Bilimler-1, Sosyal Bilimler-2, Matematik ve Fen Bilimleri testleri yer alıyor. Adayların çözdükleri testlere göre sayısal (SAY), sözel (SÖZ) ve eşit ağırlık (EA) puanları hesaplanıyor.

Yabancı dille eğitim veren programları tercih edecek adaylar ise üçüncü oturum olan Yabancı Dil Testi'ne (YDT) katılıyor.

Adayların yerleştirme puanları, sınav performanslarının yanı sıra ortaöğretim başarı puanının (OBP) belirli bir katsayıyla eklenmesiyle oluşturuluyor.

Üniversite yerleştirmeleri ise adayların elde ettikleri başarı sıraları, tercihleri ve bölümlerin kontenjanlarına göre yapılıyor.