ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኤርትራ፡ ጽንብል በዓል መስቀል ኣብ ኣስመራ ብስእሊ

እቲ ሓዊ ኣብ ዘለዎ እንተተሃሚኹ ወይ ናብ ሰሜን ወይ ደቡብ እንተኸይዱ፡ ነገራት ከም ዘለዉዎ ክቕጽሉ እዮም፤ ወይ ድማ እንተወሓደ ነገራት ኣይገድዱን እዮም ዝብል ትርጕም ይወሃቦ።
ኣብዚ ብግጭትን ድርቅን ዝተሃስየ ክፋል ዓለም፡ ብዙሓት ሰዓብቲ ኦርቶዶክስን ካቶሊክን ናይ ሎሚ ዓመት ዳሜራታት ብኸመይ ከም ዝወድቁ ክርእዩ ልዑል ሃረርታ ኣለዎም።

በዓል መስቀል ኣመጻጽኣኡን ትርጕሙን

በዓል መስቀል ኣብ ትግራይ ብፍላይ ድማ ኣብ ከባቢ ዓጋመን ኢሮብን ብድሙቕ እዩ ዝኽበር። ተወለድቲ ዓጋመ ኣብ ዝነበሩ ነይሮም ኣብ ቅንያት በዓል መስቀል ናብ ዓዶም ይስምለሱ እሞ ምስ ስድራ ቤቶምን መተዓብይቶምን ይጽምብልዎ። 

ጽምብል ደመራ ኣብ ከተማ ዓዲ ግራት - ብስእሊ

እቲ ሓደጋ ኣብ ሰሜናዊ ዒራቕ  ኣብ እትርከብ ግዝኣት ናይንቨህ ከተማ ኣልሓምዳን ኣብ ዘጋጠመሉ፡ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ዕዱማት መርዓ ይጽንብሉ ነይሮም።

ዒራቕ፡ ኣብ ሓደ መርዓ ዘጋጠመ ባርዕ ልዕሊ 100 ሰባት ቀቲሉ

ኣብቲ ብሓሙስ 21 መስረም 2023 ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ምርኽኻብ ቅርሲታት፡ ሓለፍቲ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ብሪጣንያ፡ ቤተ ክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኢትዮጵያ፡ ሃገራዊ ኮሚተ ምምላስ ቅርስታትን ነቲ ከይዲ ዘተሓባበሩ ውልቀ ሰባትን ተረኺቦም፡፡

ኣሰር ጸጕሪ ልኡል አለማየሁን ብእንግሊዝ ዝተዘረፈ ታቦትን ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሱ

ፖሊስ ካልጋሪ፡ ኣብቲ ኣብ ፈለማ እዚ ወርሒ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ካልጋሪ፡  ኣብ መንጐ ኤርትራውያን ዝተኻየደ ናዕቢ ካብ ዝተሳተፉ 16 ሰባት ኣሳእሎም ብምዝርጋሕ፡   ንምልላዮም ካብ ህዝቢ ሓገዝ ይሓትት ኣሎ፡ ክብላ ማዕከናት ዜና ካናዳ የቃልሓ ኣለዋ።

ፖሊስ ካናዳ ኣሳእል 16 ‘ናዕበኛታት’ ፈስቲቫል ኤርትራ ዘርጊሑ ‘ኣዳልዩኒ’ ይብል  

ዝመጽእ ቀዳም 23 ነሓሰ ኣብ ከተማ ሽቱትጋርት ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ ፈስቲቫል ኤርትራ ከምዝተሰረዘ ማዕከናት ዜና ጀርመን ኣቃሊሐን።
ዝሓለፈ ሰሙን ኣብታ ከተማ ክካየድ ተሓሲቡ ኣብ ዝነበረ ባህላዊ ፈስቲቫል ኤርትራ ብዝተፈጥረ ዕግርግር፡ 228 ዝዀኑ ኤርትራውያን ተቓወምቲ መንግስቲ ምስ ፖሊስ ብምግጫው ከም ዝተኣስሩን፡ ብሰንኩ እቲ መደብ ኣብቲ ዕለት ክካየድ ከምዘይከኣለን ተሓቢሩ ነይሩ።


ንቐዳም ዝተሓስበ ፈስቲቫል ኤርትራ ጀርመን ተሰሪዙ

ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ክልተ ከባቢታት ብቅርስነት ከም ዝተመዝገቡ ውድም ትምህርቲ፡ ሳይንስን ባህልን ሕቡራት ሃገራት ወይ ዩኔስኮ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ኣፍሊጡ’ዩ። ባህላዊ መልክዓ ምድሪ ጌዴኦን ሃገራዊ ፓርክ ኣኽራን ባሌን ከም ቅርሲ ዝተሰነዱ ዝተገልጸ ኣብ ሪያድ፡ ስዑዲ ዓረብ ካብ ዕለት 10 ጀሚሩ ክሳዕ 25 መስከረም እናተኻየደ ኣብ ዝርከብ መበል 45 ኣኼባ ኮሚተ ቅርስታት ዓለም’ዩ።

ኢትዮጵያ ዘመዝገበቶም ሓደስቲ ሓድግታት ዓለም እንታይ ዝሓዙ እዮም?

ብቐዳም 16 መስከረም፡ ኣብ ከተማ ሽቱትጋርት - ጀርመን - ክጅምር ተሓሲቡ ኣብ ዝነበረ ባህላዊ ፈስቲቫል ኤርትራ ብዝተፈጥረ ዕግርግር፡ 228 ዝዀኑ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ምስ ፖሊስ ብምግጫው ከም ዝተኣስሩ ተፈሊጡ።
እቲ ፈስቲቫል ብደገፍቲ ስርዓት ኤርትራ ዝተዳለወ ኰይኑ፡ ናብቲ ቦታ ዝተዋፈሩ ፖሊስ፡ ኣብ መንጐ ክልቲኦም ተጻረርቲ ጕጅለታት ኣብ ዝተፈጥረ "መጠነ ሰፊሕ ግጭት" ከምዝተጸምዱ ምኽትል ኮሚሽነር ፖሊስ ካርስተን ሆፍለር ገሊጹ።

ጀርመን፡ ልዕሊ 220 ኤርትራውያን ተቓወምቲ ምስ ፖሊስ ተጋጭዮም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም

ትማሊ ቀዳም ኣብ ኣማዞን ብራዚል ኣብ ጽንኩር ኵነታት ኣየር ትነፍር ዝነበረት ሓንቲ ነፋሪት ተሓምሺሻ 14 ሰባት ሞይቶም።

14 ሰባት ብሰንኪ ሓደጋ ነፋሪት ሞይቶም

"ስርሐይ ሬሳ ኣብ መንበር ኣቐሚጥካ ትኽ ኢሉ ኮፍ ከምዝብል ምግባር እዩ ነይሩ" ይብል ራቪንድራን ብዛዕባ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ስራሑ ክዛረብ እንከሎ። "ድሕሪኡ እቲ ሰኣላይ ምእንቲ ክስእል ሽፋን ዓይኒ ናይቲ ሬሳ ይቐልኦ።"

'ስርሐይ ሬሳ ኣብ መንበር ኣቐሚጥካ ትኽ ኢሉ ኮፍ ከምዝብል ምግባር እዩ'

ባህሎም ከማዕብሉ ንቘልዑ ምህራም ከበሮ ዝምህሩ ዘለዉ ድያስፖራ

እቲ ሓደጋ ትማሊ ለይቲ ንትሸዓተ ርብዒ ጎደል፡ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ፡ ቀበሌ 15 ኣብ ዝርከብ ቤት መስተ ዳዕሮ ከምዝተፈፀመ ካብቲ ሓደጋ ዝተረፉ ሰባት ተዛሪቦም::

መቐለ፡ ኣብ እንዳ መስተ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ቦምባ ኣርባዕተ ሰባት ተቐቲሎም

ኣብታ ብደማዊ ኲናት ዝተሃሰየት ትግራይ በዓል ኣሸንዳ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ብዝደመቐ ኩነታት ይኽበር ኣሎ። ንምዃኑ፡ ክብርታት እዚ በዓል እንታይ'ዮም? ደቂ ኣንስትዮኸ ብኸመይ የንጸባርቕኦ? ምስቲ በዓል ካብ ዝተሓሓዙ ክብርታት ገሊኦም ክንሕብረኩም። ምሁር ባህልን ስነ ቃልን ኣቶ ኣለማየሁ ሃፍቱ፡ ኣብ እዋን ኣሸንዳ ዝድረፉ ስነ ቃላት ባዕሎም፡ እታ ጓል ኣንስተይቲ ንሓዳር ዘይበቕዐት ምዃና ስለ ዝገልጹ ናይ ደናግል በዓል'ዩ ክበሃል ይከኣል ይብል።

ሸውዓተ ካብ ክብርታት ኣሸንዳ - ትግራይ

ኣብ ትግራይ ዓመታዊ ወርሒ ነሓሰ ዝኽበር በዓል ኣሸንዳ ድሕሪ እቲ ንልዕሊ ክልተ ዓመት ክካየድ ዝጸንሐ ኵናት ንፈለማ ግዜ ብድምቀት ተኸቢሩ። ኣብቲ በዓል ብዙሕ ጋሻ ዝተረኸበ ኮይኑ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ከተማ መቐለ መዓልታዊ ክሳዕ 12 በረራ ክገብር ከምዝቐነየ ተፈሊጡ።

በዓል ኣሸንዳ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ብድምቀት ተኸቢሩ

ተመራመርቲ ስነ አእምሮ ስለምንታይ ሰይጣን ዝርኣና ኮይኑ ከምዝስምዓና ዘብርህ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምርምር ኣካይዶም ኣለዉ።
ሓደ ብሃሊኡ ዘይርአ፡ ብገለ ዝመጽእ ዘፍርሕ ድምጺ፤ ዘይንቡር ወይ ዘይልሙድ ትርኢት፡ ብጥቓኻ ሓደ ግኡዝ ነገር ሽው ኢሉ ዝሓለፍ ዝመስለካ ስምዒት፡ ሰባት ንሰይጣን ርኢናዮ ንምባል ዝጥቀምሉ ኣገላልጻ እዩ። 

ሰይጣን ርኢኹም’ዶ ትፈልጡ? ሳይንስ’ከ ብዛዕባ’ዚ እንታይ ይብል?

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እቲ ክልል በዓል ኣሸንዳ ብዝተሓዋወሰ ስምዒታት ይጽምብላ ኣለዋ።

ድምቀት ኣሸንዳ ኣብ መቐለ - ብስእሊ 

ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ንደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ኣዝየን በዳህቲ ዓመታት ነይረን፤ ብኣሽሓት ዝቑጸራ ኣዋልድን ደቂ ኣንስትዮን ግዳያት ጾታዊ ዓመጽን ግህሰትን ኰይነን እየን።
ኣብቲ ኣብ ሞንጐ ሓይልታት ትግራይን ሰራዊት ፌደራልን ዝተኻየደ ኲናት፡ ኣማኢት ኣሽሓት ሰባት ተቐቲሎም፣ ስድራቤታት ተፈላልዮም፣ ሚሊዮናት ካብ ቤት ንብረቶም ተመዛቢሎም ይርከቡ።

ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ዝኽበር ዘሎ ኣሸንዳ-እንታይ ይመስል?

 ካብ ላሊበላ ንደቡብ 60 ኪሎ ሜተር ርሒቑ ኣብ ዝርከብ እምባ፡ ሓደ መነኮስን ክልተ ዲያቆናትን ካብ ከውሒ ጸሪቦም ሓደስቲ ኣብያተ ክርስቲያናት ኣብ ምህናጽ ተጸሚዶም ኣለዉ። ቢቢሲ ኣብዘን ዳግማይ ላሊበላ ዝተበሃላ ኣብያተ ክርስቲያናት ዑደት ኣካይዱ ኣሎ።

ብኣምሳል ላሊበላ ዝተሃንፃ ኣብያተ ክርስቲያን

ዝበዝሓ ኣዋልድን ደቂኣንስትዮን ኣብ ግዘ ወርሓዊ ፅግያት ንሓንሳብ ትጥቀመሉ መናፅህታት ወርሓዊ ፅግያት ንምርካብ ዓቕሚ ስለ ዘይብለን፡ ዝኣረገ ጨርቂ፣ ላስቲክ፣ ናይ ስሚንቶ ወረቐትን ዝደረቐ ቅራፍ ፕላንተይን (ሙዝ ዝመስል ተኽሊ) ከም ዝጥቀማ  ትገልፅ።

መናፅሂ ወርሓዊ ፅግያት-ሞዴስ ንምርካብ ፆታዊ ርክብ ክፍፅማ ዝግደዳ ደቂኣንስትዮ

ሓንቲ ካብ ተወዳደርቲ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ "መሰለይ ዝተጋህሰ ኰይኑ ይስምዓኒ" ክትብል ሓቢራ።
"ኣእምሮኣዊ ጽልዋ ኣሕዲሩለይ። ክድቅስ እውን ይፅገም ነይረ" ክትብል ኣብ መጀመርታ ናይዚ ሰሙን ምስ ካልኦት ጥርዓን ዘቕረባ ብምዃን ንማዕከናት ዜና ገሊፃ። 

ኣብ ቅድሚ ተባዕትዮ ጥርሐን ክዀና ዝተሓተታ ተወዳደርቲ ፅባቐ 

ኣብ ዓለም፡ ካብ 4 ንኣሽቱ ህጻናት እቶም 3 ብቐጻሊ ኣብ ገዛ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣብ ካልእ ቦታታት ብኣለይቲኦም ዓመጽ ዘጠቓልል ኣካላዊ መቕጻዕቲ የጋጥሞም። ህጻናት ኣደብ ዘይገዝእሉ ምኽንያት "ኣጋንንቲ" ስለዝቖጻጸርዎም’ዩ፡ ካብ ቁጽጽር "ድያብሎስ" ንኽወጹ ድማ እንኮ መንገዲ ማህረምቲ ጥራይ’ዩ ኢሎም ዝኣምኑ ገለ ማሕበረሰባት ኣለዉ። እዚ ጽሑፍ፡ ኣካላዊ መቕጻዕቲ ሕጋውን ውጽኢታዊ ድዩ ዝብል ሕቶ ይድህስስ።

ንህጻናት፡ ‘ኣጋንንቲ ዘውጽእ’ መቕጻዕቲ ብኸመይ ይጸልዎም?

ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ዞባ ምብራቕ ቦረና፡ ኣብ ወረዳ ምዕራብ ወላቡ ዝነብር፡ ሸኽ ዓብዱረዛቕ ሓጂ ከድር ምስ ሽዱሽተ ኣባላት ስድራኡ ብሓባር ሃገራዊ ፈተና 12 ክፍሊ ወሲዱ።

ባህሊ