ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን እዩ? ከምቲ ኣብ ብዙሓት ምህዞታት ዘጋጥም፡ ምህዞ ኢንተርነት ምስ ሓደ ሰብ ጥራይ ዝተኣሳሰር ኣይኰነን።
ልክዕ ከምቲ ኣብ ኣምፑል፡ ተሌፎንን ሓይሊ ኤሌክትሪክን ዝነበረ፡ ኣብ ምህዞ ኢንተርነት እውን ኣገዳሲ ተራ ዝተጻወቱ ብርክት ዝበሉ ሳይንቲስትን መሃዝትን ምጥቃስ ይከኣል።


ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን’ዩ?

ዱባይ ብእተካይዶ ወፍሪ ሪል እስቴት ብዅሉ ኣንፈት ተስፍሕ ኣላ። ዝለዓለ ንጥፈት ወፍሪ ሪል እስቴት ድማ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ግዝኣታ ወይ ኣብቲ ደረቕ መሬት ዝርከቦ ከባቢ ዝካየደሉ ይመስል። ኢትዮጵያውያን ዝርከብዎም ካብ መላእ ዓለም ዝመጹ ደላሎ ሪል እስቴት ኣብቲ ቀጽሪ ክውሕዙ ይረኣዩ።እቲ ዕዳጋ ግን ከመይ ይመስል? ረብሓታቱን ካልእን...፤

ኢትዮጵያውያን ስለምንታይ ኣብ ዱባይ ኣባይቲ ክገዝኡ ይመርጹ ኣለዉ?

ዓለምና ሳላ ሳይንሳዊ ርኽበታትን ቴክኖሎጂያዊ ምህዞታትን ብቐጻሊ እናተቐየረት ትርከብ። ኵሉ ምህዞታት መበገሲኦም ንጽቡቕ ዕላማ’ኳ እንተዀኑ፡ ገሊኦም ግን ረብሓ ዘይብሎም ወይ ጉድኣት ዘስዕቡ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። 

ዝፈሸሉ ምህዞታት ቴክኖሎጂ ትፈልጡ ዶ?

ሰብሰርሖ ብልሒ ('ኣርቲፊሻል ኢንተለጀንስ - ኤኣይ') ክብሃል ከሎ ንገለ ሰባት ምናልባት ሓደ መዓልቲ ማሽናት ንስርሖም መንጢሎም ነዛ ዓለም ክቆጻጸርዎ ዝመስል ዘፍርሕ ጉዳይ ክኸውን ይኽእል። እዚ ግን ክሳብ ክንደይ ሓቂ እዩ? ኣብ ኣፍሪቃኸ ምጥቃም 'ኤኣይ' ነቲ ማእለያ ዘይብሉ ጸገማታ ኣብ ምፍታሕ ከምኡ’ውን ንመንእሰይ እታ ኣህጉር ኣብ ምብቃዕ ዝህቦ ረብሓታት ይህሉ'ዶ ይኸውን? ቢቢሲ ዝረኸቦ ርእይቶ ኣብዚ ጸብጻብ እንሆ።

ሰብሰርሖ ብልሒ፡ ንዕድላት ስራሕ ኣፍሪቃውያን ስግኣት ድዩ?

ዊኪሊክስ፡ መንግስታትን ኩባንያታትን ክሓብእዎ ዝፍትኑ ምስጢራት ኣብ ምቅላዕ ወሳኒ ተራ ዘለዎ መርበብ ሓበሬታ እዩ።

ብዛዕባ ንዓለም ዘናወጹ ሰነዳት ዊኪሊኪስ እንታይ ንፈልጥ?

እዚ 1.6 ፓውንድ (0.7 ኪሎ ግራም) ዝምዘን ሓጺናዊ ኣካል ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ኣብ ናፖሊ ኣብ ዝርከብ ገዛ ኣሌሃንድሮ ኦተሮ ንኽልተ ናሕሲ በሲዑ ከምዝኣተወ ይግለጽ። እቲ ኣቕሓ ክፋል ናይቲ ዓለምለኻዊ መደበር ህዋ ዘወገዶ ኣስታት 5,800 ፓውንድ (2,630 ኪሎ) ዝምዘን ሃርድዌር ምዃኑ ናሳ ገሊጹ ነይሩ።

ገዛኦም ካብ ህዋ ብዝወደቐ ፍርስራስ ዝዓነወ ስድራ ካሕሳ ሓቲቶም

ዳን – ማለት ካብ ‘Do Anything Now’ ዝብል ዝተወስደ ኣሕጽሮት’ዩ። “ጀይልብሬክ” ዝዀነ ስሪት ቻትጂፒቲ እዩ። “ጀይልብሬክ” ማለት ኣብ ሓደ ስርሒት ቴክኖሎጂ ለውጢ ብምግባር ብዘይተሓሰበሉ መንገዲ ምጥቃም እዩ።

ኣፍቃሪ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ፡ ኣብ ቻትጂፒቲ ኣፍቃሪ ዝእልሻ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ

ቅድሚ 20 ዓመታት፡ ዱባይ ብቅርጺ ዓለም ዝተነደፋ 260 ደሴታት ከምእትሰርሕ ምስ ኣፍለጠት፡ እንታይ’ዩ ክመስል ኢሉ ዘይተሃንጠየ ሰብ ኣይነበረን፡ እቲ ፕሮጀክት ካብ ዝጅመር 20 ዓመት ገይሩ ኣሎ፡ እተን ደሴታትወ’ውን ተወዲአን’የን እንተኾነ ዝበዝሓ ዝገዝአን ስኢናን ኩምራ ሑጻ ኮይነን ተሪፈን ኣለዋ።

ዱባይ፡ ብብልዮናት ዶላራት ብቅርጺ ዓለም ዝሰርሓተን 260 ደሴታት ኣበይ በጽሓ?

ሎረንስ ቴክኖሎጂያዊ ዩኒቨርስቲ ኣብ ዘዳልዎ ዓመታዊ ውድድር ሮቦቲክስ ዝተዓወቱ ኢትዮጵያውያን ተመሃሮ ዝተፈላለዩ ሽልማታት ተዓዊቶም። እቶም ሽልማቶም ሒዞም ናብ ሃገሮም ዝተመልሱ መንእሰያት፡ ተመሃሮ ካልኣይ ደረጃ ኰይኖም፡ ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣብ ማእከል ቴክኖሎጂ ሮቦቲክስ ኣቦጊዳ ዝተፈላለዩ ምህዞታት ከሰልጥኑን ከቕርቡን ጸኒሖም።


ኣብ ኣመሪካ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ሮቦት ዝተዓወቱ ኢትዮጵያውያን ተመሃሮ

ካብ ቀረባ ዓመታት ናብዚ “ዳታ ሓድሽ ነዳዲ’ዩ!” ዝብል ዓብዪ ኣበሃህላ ኣብ ኢንዳስትሪ ቴክኖሎጂ ብሰፊሑ ዝስማዕ ኰይኑ እዩ።እንተዀነ፡ ነዚ ነዳዲ ከም ዕቑር ሃብቲ ናይ ምጥቃም ዝንባለ ብዝተወሰነ መልክዑ ዝንኪ ዘሎ ይመስል።


ንማሕበራዊ ሚዲያታት ምኽፋል የዋጽእ'ዶ?

ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ምቍራጽ ናይ ኢንተርነት ኣጋጢምወን ኣሎ። እዚ ከምዚ ዓይነት ንብዙሓት ሃገራት ዝጸለወ ምቁራጽ ኢንተርነት  ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ወርሒ ንሳልሳይ ግዚኡ’ዩ ዘጋጥም ዘሎ። እዚ ከኣ ዝርገሐ ኢንተርነት ሃገራት ኣፍሪቃ ክሳብ ክንደይ ንሓደጋ ዝተቓልዐ ምዃኑ ዘርኢ’ዩ።


ኣፍሪቃ፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣጋጢሙ ዘሎ ምቍራጽ ኢንተርነት ብኸመይ ክፍታሕ’ዩ?

ፕሮፌሰር ስኮሊየር ዘጋጠሞ ንኡስ ዓይነት ግሊዮብላስቶማ ኣዝዩ ሓደገኛ ስለዝኾነ መብዛሕትኦም ሕሙማት ብህይወት ናይ ምጽናሕ ዕድሎም ትሕቲ ሓደ ዓመት ከምዝኾነ ይግለጽ።

ሪቻርድ ስኮሊየር፡ ንዓመት ድሕሪ ዝተገበረሉ ሕክምና ካብ መንሽሮ ሓንጐል ነጻ ዝዀነ ዶክተር

ዝተፈላለያ ሃገራት ሓደስቲ ተልእኾታት ወርሒ ምሕንጻጸን ስዒቡ፡ ናብ ወርሒ ንምብጻሕ ዝግበር ንሕንሕ ይውስኽ ኣሎ። ናይዚ ምኽንያት እንታይ እዩ? ካብቲ ኣብ 1960ታት ዝተኻየደ ዳህሳስ ህዋ ብኸመይ ይፍለ?


ቢልዮናት ዶላራት ዝፈሰሉ ዘሎ ጉዕዞ ናብ ወርሒ እንታይ ንምኽሳብ’ዩ?

ምትእስሳር ኢንተርነት ዝከታተል ክላውድፍሌር ራዳር ዝተበሃለ ትካል፡ ታንዛንያ ሓንቲ ካብተን ኣዝየን ዝተሃስያ ሃገራት ከምዝኾነት ብምግላጽ ኣብታ ሃገር ዋሕዚ ናይቲ ኣገልግሎት ካብቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ደረጃ ናብ 30 ሚኢታዊት ከምዝወረደ ኣመልኪቱ።

ኣብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዘጋጠመ ምቍራጽ ኢንተርነት መንቀሊኡ እንታይ'ዩ?

ዕድል ተጠቃምነት ኢንተርነት ዝረኸቡ ህጻናት ኣብ ንኡስ ዕድመኦም ብዝርእይዎ ነገራት ዘስዕበሎም ሓደጋታት ካብ ዝዀነ እዋን ንላዕሊ ኣሰካፊ እናዀነ ይመጽእ ምህላዉ ክኢላታት የጠንቅቑ።

ኢንተርነት ሓደጋኡ ንህጻናት ኣሰካፊ ኰይኑ፤ ‘እንታይ ደኣ’ዩ ዝግበር?’

ኣብ ከስዐ ላሕሚ ዝርከቡ ከም ባክተርያ፡ ቫይረስ፡ ጀርም ዝኣመሰሉ ማይክሮብስ ኣለዉ። እዞም ማይክሮብስ ሚተይን ዝበሃል ሕብርን ሽታን ዘይብሉ ተቓጻሊ ጋዝ የፍርዩ እዮም። ሚተይን ሓደ ካብቶም ጋዛት ሓምላይ ገዛ ኰይኑ፡ ካብ ካርቦን ዳይኦክሳይድ ብግምት ብ25 ዕጽፊ ዝያዳ ሙቐት ክብርኽ ይገብር።

ጥሪት ምስ ምውሳኽ ሙቐት ዓለም እንታይ የራኽበን? መልሱ ዘገርም እዩ

ክሳዕ ሕጂ እግሮም ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሰባት ሒደት እዮም - 12 ጥራይ። ነዚ ንምእማኑ ዘጸግም ጕዕዞ ዝገበሩ እዞም ጠፈርተኛታት እንመን እዮም?

ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሒደት ሰባት በዓል መን እዮም?

ጆዲ፡ ኣብ ናይ ዓሰርታት ዕድሚኣ እንከላ፡ ብዘይፍቓዳ ሽማን ምስላን ሰባት ናይ ፍቕሪ መጻምዲ ንምርካብ ኣብ ዝጥቀሙሎም መተግበሪታት ረኺባቶ።

ብዓርካ ተታሊላ ምስላ ንጾታዊ ኣሳእል 'ዲፕፌክ' ዝዀነ ጐርዞ

ሓሓሊፉ ጋዜጠኛታት ምስቲ ፕረዚደንት ንጸብጻብ ክጓዓዙ ከለዉ፡ ናሃቱ ምልክት ዘለዎ ኤም ኤንድ ኤምኤስ [M&Ms] ቸኮሌት ከም መዘከርታ ይወሃቦም’ዩ።

ጋዜጠኛታት ካብ ነፋሪት ፕረዚደንት ባይደን ንብረት ምስራቕ ደው ከብሉ ተነጊርዎም

ስእሊታት ንምቕያር ኣብ ጥቕሚ ዝውዕሉ መንገዲታት ኣዝዮም ብምርቓቖም፡ ኣዐርዮም ሓቂ ዝመስሉ ስኑዓት ስእልታት (hyper-realistic fake) ናብ ዝፈርዩሉ እዋን በጺሕና ኣለና፡፡ 
ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ምስልታት ስኑዓት ሓበሬታታት ከባጽሑን ኣብ ከም መረጻ ዝኣመሰሉ ወሰንቲ ጒዳያት ኣብ ርእይቶ ህዝቢ ጸቕጢ ክፈጥሩን ይኽእሉ፡፡


ስኑዕ ስእሊ ብኸመይ ካብ ሓቐኛ ስእሊ ንፈልዮ?

ኣሜሪካ’ያ ብቻይና ከይትስለል ትሰግእ’ምበር ቻይና ክንዲ ቅንጣብ ዝኸውን ስግኣት የብላን ምኽንያቱ ዜጋታታ ብኣሜሪካ ዝውነን መተግበሪታት ከይጥቀሙ ካብ ትኽልክሎም ዓመታት ኣቑጺራ’ያ።

ቲክቶክ ናይ ብሓቂ ሓደገኛ ድዩ?

እቲ እማመ እንተድኣ ጸዲቑ፡ ኣብ ኣሜሪካ ነቲ መተግበሪ ምእጋድ ማለት ምዃኑን፡ “ንገለ ካልኦት ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ኩባንያታት ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝያዳ ስልጣን" ዝህብን ስራሕ ኣሽሓት ኣሜሪካውያን ኣብ ሓደጋ ዘእቱን ምዃኑ ኣጠንቂቑ።

ኣብ ኣመሪካ ቲክቶክ ንምእጋድ ዘኽእል እማመ ፀዲቑ

ኣብ ጉዳይ ደረጃ ትምህርቲ ሰራሕተኛታት ትካል ቦይንግ ስክፍታታት ብምልዓል ዝፍለጥ ሰራሕተኛ እቲ ኩባንያ ነበር ኣብ ኣመሪካ ሞይቱ ተረኺቡ።

ንቦይንግ ብምቅላዕ ዝፍለጥ ሰራሕተኛ እቲ ትካል ሃንደበት ሞይቱ 

ኣብ 2023 ነበር በዓል መዚ ድሕነት ደቪድ ግራሽ፡ ኣብ ቅድሚ ኮሚተ ባይቶ ቀሪቡ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ጓና ኣካላትን በረርቲ ነገራትን ሒዙ እዩ ኢሉ ከምዝኣምን ገሊጹ፡፡ ንሱ እዚ እምነቱ ካብ መዛግብቲ፣ ቅዳሓትን ምስ መሳርሕቱ ዝገበሮም ዕላላትን ዝብገስ ከምዝኾነ ኣመልኪቱ፡፡