ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ መላእ ኣፍጋኒስታን ዝርከባ ትካላት ጸጕርን መመላኽዕን ብትእዛዝ ጣሊባን ኣብ ዝመጽእ ሰሙናት ክዕጸዋ እየን።

ንደቂኣንስትዮ ዘጕሃየ ውሳነ ምዕጻው ትካላት ስነጽባቐ 

እቲ ፍተሻ ድሕነት ን ከም ወጎቪ፣ ሳክሰንድራን ኦዘምፒክን ዝተባህሉ ሸውሃት ምግቢ ዝዓጽዉ መድሃኒታት ክግምግም እዩ።

ጠንቂ ርእሰ ቅትለት ከይኮኑ ዝተጠርጠሩ መድሃኒታት ይምርመሩ ኣለዉ

ኣብ ትግራይ ካብ ረቡዕ 28 ሰነ 2015 ዓ.ም [ግእዝ] ጀሚሩ ሃገራዊ ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ክወሃብ ጀሚሩ ኣሎ። እዚ፡ ስርዓተ ትምህርቲ ምምሃርን ምስትምሃርን ናብ ንቡር ንምምልስ ዝካየድ ዘሎ ጻዕሪ ብሓደ መዳዩ ተስፋ ዝህብ ኰይኑ፡ በቲ ኻልእ ሸነኽ እንክርአ ኸኣ ብዙሓት ዘይተማሉ ነገራት ብምህላዎም እቲ ስክፍታ ገና ኣሎ።  

'ቀላሚኖ ክኣቱ ሕልሚ ነይሩኒ፡' ብድሆታት ድሕሪ 3 ዓመት ዝፍተኑ ዘለዉ ተምሃሮ ትግራይ

ብቐጻሊ ንሓጺር እዋን እንድቅሰሉ ግዜ እንተረኺብና፡ ሓንጎልና ንነዊሕ ዓቢ ንኽኸውን ከም ዝሕግዝ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ይገልጹ።

ሓንጎልና ብሓጺር ድቃስ ቀትሪ ከም ዝጽሎ ትፈልጡ ዶ?

መብዛሕትኡ ግዜ ዕሸላት ብቀጻሊ ክበኽዩ ከለዉ ገለ ወለዲ ወይ ኣላይቲ ይሓርቁ፡ ይበሳጨዉ ከምኡ’ውን ዓቕሊ ይስእኑ። ብሕርቃን ድማ ብኽያት እንተቋረጹ ኢሎም ብሓይሊ ይውዝውዝዎም ወይ ይሓቑንዎም። እዚ ከም ቀሊል ዝርአ ተግባር ግን ኣብ ገለ ህጻናት ሓያል ጸገም ጥዕና ከስዕብ ይኽእል’ዩ፤ እዚ ጸገም ጥዕና፡ ‘ሼክን ቤቢ ሲንድሮም’ ወይ ሕማም ዝተሓቘነ ህጻን ይበሃል። 

ንዕሸላት ምሕቛን ዘለዎ ሳዕቤን ክሳዕ ክንደይ እዩ ከቢድ?

ኣዲኣ ሓራስ’ያ ነይራ፤ እንተዀነ ጓላ ከም ዝተጨወየት ምስ ሰምዐት፡ ዕሸላ ገዲፋ ጥራሕ እግራ ናብ እንዳ’ቶም መራሕቲ ጎይያ ከይዳ። ይኹን’ምበር፡ ዝሰምዓ ሰብ ኣይረኸበትን። እቶም ጨወይቲ ካብ ፖሊስ ይኹን ካብቶም መራሕቲ’ቲ ከባቢ ዘጋጠሞም ተቓውሞ ስለዘይነበረ፡ ንደጊቱ ከም ዝደለይዎ ሃሪሞምዋ። ኣብቲ ጫካ ብቲ ዝጨወያ ሰብ ተዓሚጻ።

ክልተ ደቃ ተዘሪፈንኣ ናብራ ዝፀልመታ ኢትዮጵያዊት ኣደ

ከም ሓንቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ፊሊፒንስ - ማኒላ ዝዓበየትን፡  ምርቕቲ ናይቲ ኣብታ ሃገር ላዕለዋይ ዝበሃል ቤት ትምህርቲ ሕክምና ዝዀነትን፡ ኣብዘን ኣዝየን ርሑቓትን እሳተ ጎመራ ዝበዝሐንን ደሴታት ክትርከብ ዝእመን ኣይኰነን። 

ን13 ሽሕ ሰባት ንበይና እትሕክም ዶክተር

ኣብ ዝኽሪ፡ መንነት፡ ስምዒት፡ ኣስተብህሎ፡ ባህርያትን ርእሰ-ርድኢትን ዝኣመሰሉ ዘጋጥሙ ንነፍሲ ወከፍ መዳይ ስርሓት ኣእምሮ ክዘርጉ ዝኽእሉ ጸገማት ብሓፈሻ ጸገማት ምፍልላይ (ዲሶሽየቲቭ ዲስኦርደር) ከም ዝበሃሉ መርበብ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። 
እዞም ጸገማት ኣብ ሰለስተ ይኽፈሉ - ዲሶሽየቲቭ ኣይደንቲቲ ዲስኦርደር፡ ዲሶሽየቲቭ ኣምነዥያን ዲፐርሶናላይዜሽን/ዲርያላይዜሽን ዲስኦርደር።

ገበን ዝፈጸሙ ሰባት ዘይሕተትሉ ዓይነት ጸገም ጥዕና እንታይ’ዩ? 

ዒራቓዊት ኣደ ሻይማ ኣልሃሺሚ፡ እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ልዕሊ ክልተ ኦቲስቲክ ደቃ ዘለዋ ኣረኣእያ ኣጽሊእዋ ነይሩ።

‘ኦቲዝም’ ካብ ጸልማት ከተውጽእ ትቃለስ ዘላ ኣደ

ሞና ዮሴፍ፡ ኣብ ክሊኒክ ሓፈሻዊ ሕክምና ኢስት ኣፍሪቃ፡ ፍወሳዊ ምኽርን ማዕዳን ትህብ ዘላ 'ሳይኮተራፒስትን' ኣማኻሪትን እያ። ሞና፡ ኣብታ ብዙሓት ኤርትራውያን ተሰዲዶም ዝነብሩላ ዘለዉ ዩጋንዳ ትነብር ብምህላዋ፡ ብቐረባ ነቲ ኣብ ስደኛታት ብተደጋጋሚ ዘጋጥም ምስ ስነኣእምሮ ዝተተሓሓዘ ጸገማት ብግብሪ'ውን ትነብሮ ብምህላዋ፡ ሞያ ሓፈሻዊ ምኽሪ ብፍቕሪ ከም እተካይዶ እያ ትገልጽ።

ዩጋንዳ፡ ንኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ዝወሃብ ስነልቦናዊ ምኽሪ ከመይ ይመስል? 

“ኣነ ንተሓከምቲ ሓደ ነገር እየ ክመኽሮም ዝድሊ፣ እወ ቀሊል ኣይኩነን እቲ ማሕበረ-ሰብ ክንጽሎም ይኽእል እዩ። ግናኸ ናይ ስነ ኣእምሮ ሕክምና ብተብተብ ዝኸውን ስለዘይኰነ ኣብ ገዛእ ርእሶም ምትኳር ይለማመዱ፡” ይብል።

ብዙሓት 'ርዅስ መንፈስ' ዝብልዎ ሃለዋትካ ምጥፋእ እንታይ'ዩ? 

 እቶም ጋዜጠኛታታት ብቕጽበት’ኳ እንተኸዱ፡ ሮድሪገዝ ግን ደድሕሪኦም ናብ ጽርግያ ከም ዝሰዓበቶም እዮም ገሊጾም። እዚ ፍፃመ ድማ ብካሜራ ሓንቲ ኣብ ከባቢኦም ዝነበረት መኪና ዝተቐድሐ ኮይኑ ኒውዮርክ ፖስት ነቲ ቪድዮ ናብ ተኸታታልቱ ብማሕበራዊ መራኺቢታቱ ዘርግሕዎ ኣሎ። 



ንጋዜጠኛ ብጎዞሞ ዘፈራርሐት ፕሮፌሰር ካብ ስራሕ ተባሪራ

ካብ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ ብሕማም መርዘን ትጥቃዕ፡ ኣብ ዓለም እቲ ካልኣይ ቀንዲ ጠንቂ ድኽመት ጥዕና ዘስዕብ’ዩ። ብዛዕባ እዚ ሕማም ዝግበር መጽናዕቲ ግን ኣዝዩ ትሑት ምወላ እዩ ዝረክብ - ገለ ክኢላታት ድማ ‘ሓቀኛ ስነ-መትኒ’ ከምዘይኰነ ይሓስቡ።

ምስጢረ መርዘን እንታይ’ዩ? ብምንታይ’ከ ይፍወስ?

ዝተፈላለየ ማሕበራዊ ዝምድናታት ምህላው ንጥዕናና ዝሓሸ ይመስል፣ ሰዓል ናይ ምክልኻል ዓቕምና ከይተረፈ ከዕብዮ ይኽእል እዩ።

ዕዙዝ ኣበርክቶ ዓርከ መሓዛ ኣብ ጥዕናና 

ናይ መጀመርታ ብኢድ ዝተሓዝ ቴለፎን ቅድሚ 50 ዓመት’ዩ ተሰሪሑ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ እዞም መሳርሒታት ኣብ ህይወትና ኣገደስቲ መሳርሒታት ኰይኖም ይርከቡ። ግን ንሓንጎልና ዝሰርሓሉ ኣገባብ ይቕይርዎ ድዮም?

ኣብ ዝሓለፉ 50 ዓመታት ኣእምሮና ብኸመይ ብሞባይል ተጸልዩ?

"ጨና ካልኦት ሰባት፡ ከም መጻምድትኻን ደቅኻን ናይ ምሽታት ዓቕምኻ ምጥፋእ፡ ጭንቀትን ናይ ተነጽሎ ስምዒትን ከስዕብ ይኽእልዩ።"

ሽታ ትሽትሽና ከም ፈውሲ ጭንቀት ይፍተን

ብዙሓት ሰባት ብኽያት ጸቕጢ ከም ዝፍውስ ይኣምኑ። ሳይንስኸ ነዚ እምነት እዚ ይድግፎ ድዩ?

ብኽያት ንጥዕናና እንታይ ረብሓ ኣለዎ?

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ክሳዕ ትሽዓተ ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ንፖርኖግራፊ ይቃልዑ ከም ዘለዉ ኣመልኪቱ።

ህጻናት ንፖርኖግራፊ ይቃልዑ ኣለዉ - ሓድሽ ጸብጻብ

ፖል ማክዶናግ፡ ኣብ ሓደ መዕቆቢ ህጻናት ስኮትላንድ መዓልታዊ ኣካላውን ኣእምሮኣውን መጥቃዕቲ ይበጽሖ ከም ዝነበረ ይገልጽ።

'መዓልታዊ ስቅያት' ኣብ መንበሪ ህጻናት

ልዕሊ 1.4 ቢልዮን መናእሰይ እዝኖም ክጻንዖም ከምዝኽእል መጽናዕቲ ኣመላኺቱ

እንታይ እዩ ዘጨንቐኒ ዘሎ?

ምናልባሽ ብዛዕባ ዝምድናታት ሓማታት ዝንገር ዘይተረጋገጸ ወረ ዝተጋነነ ክመስል ይኽእል’ኳ እንተኾነ ንገለ ሰባት ግን እዞም ግርጭታት ሓቂ እዮም - እዚ ዝኾነሉ ድማ ብዙሕ ምኽንያታት ኣለዉ።

ሓማትን መርዓትን ኣንጭዋን ድሙን ድየን?

ክኢላታት፡ ካብ ዓሰርተ ዓበይቲ ደቂ ኣንስትዮ እተን ኣርባዕተ፡ ሓሓሊፈን ወይ ንሓዋሩ፡ ድሌት ጾታዊ ርክብ ዘይምህላው፡ ዘይምዕጋብ ወይ ቃንዛ ከም ዘጋጥመን ይገልጹ።

ልምሰት ጾታዊ ርክብ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ፡ ብኸመይ ይፍለጥን ይሕከምን?

ሴሊን ዲዮን፡ ስቲፍ ፐርሰን ሲንድሮም (ኤስፒኤስ) ምስ ዝበሃል ሳሕቲ ዝረአ ርእሰ-ብዩን ሕማም ስነ-ኣእምሮ ትቃለስ ከምዘላ ሓቢራ።

ጥዕና ስነ ኣእምሮ