ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ድቃስ ምስኣን ኣብ ሓራሳት ኣደታት ልሙድ'ኳ እንተኾነ፡ ድሕሪ ወሊድ ብዘጋጥም ስነ ኣእምሮኣዊ ኵነታት ዝተጠቕዐት ኣደ ግን ምሉእ ብምሉእ ድቃስ ክሓርማ ይኽእል።

'ሓቂ ድዩ ውላደይ ቀቲለዮ?'፡ ኣቓልቦ ዘድልዮ ድሕሪ ሕርሲ ዘጋጥም ሕማም ኣእምሮ

ቆርበትና ናይ ገዛእ ርእሱ ዓቕሚ  ምክልኻል ክህልዎ ከም ዝኽእል ሓድሽ መጽናዕቲ የመልክት።

ፍሉይ ርኽበት፡ ብክሬማ ዝወሃብ ክታበት ስርዓተ ምክልኻል ሕማም

ኤኤስኤምኣር ጸላዕላዕ ዝብል ስምዒት ከም ማለት እዩ። ብተለምዶ ካብ ቆርበት ርእሲ ጀሚሩ ናብ ክሳድን ዓንዲ ሕቖን ንታሕቲ ዝወርድን ብምዝንጋዕን ድሕነትን ዝተሰነየ ስምዒት እዩ። መበገሲኡ ድማ ከም ልስሉስ ድምጺ፡ ሕሹኽታ፡ ልኡም ምትንኻፍ ወይ ገለ ተርእዮታት ክኸውን ይኽእል።

'ድርዘት ሓንጎል' - ብዘሰልክይ ነገር ባህታ ዝስምዖም ሰባት

ተመራመርቲ ካብ ባዶ ተበጊሶም ሰብ-ሰርሖ ወይ ኣርቲፊሻል ዲኤንኤ ክፈጥሩ ይሰርሑ ኣለዉ።ናብ ዘይግቡእ መዓላ እንተውዒሉ ግን ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ተመራመርቲ ሰብ-ሰርሖ ዲኤንኤ ንምፍጣር ይሰርሑ ኣለዉ

ነሓሰ 1973 ቀዝሒ ወዲቕሉ ኣብ ዝነበረ ንግሆ፡ ጃን-ኤሪክ ኦልሰን ኣብ ስቶክሆልም ናብ ዝርከብ ባንክ ኣተወ - ምስ ሽጕጡ። መደቡ ገንዘብን ጅሆታትን ሒዙ ንምኻድ እዩ ዝነበረ። 

'ስቶክሆልም ሲንድሮም' እንታይ እዩ፣ ከምዘጥቅዓናኸ ብኸመይ ንፈልጥ? 

ነዚ ፍሉይ ቀጠልያ ሕብሪ ዘለዎ ሻሂ ዝሓዙ ሰባት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምርኣይ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ።
ኣብዚ ዝለዓል ሕቶ ድማ ማቻ [matcha] ዝምልከት ይኸውን። ማቻ እንታይ'ዩ?

ሓያሎ ሰባት ዝቀዳደምሉን ሪጋ ዝሕዝሉን ዘለዉ ሻሂ 'ማቻ'

ምኽንያቱ ብዘይንፈልጦ መንፋሕቲ፡ ረሸሽታ ወይ ዕግርግር እንተኢሉና፡ ከስዐና ብዛዕባ ጥዕናና ገለ ነገር ክብለና ደልዩ ኣሎ።
ጥዑይ ከስዐ ምውናን ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ኣይኮነን ዝጠቅም፡ ወይ ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ዝጠቅም ዝመስለና እንተሃሊና ካብቲ ክውንነት ኣዚና ርሒቕና ኣለና።


ጥዑይ ከስዐ ክህልወና ክንምገቦን ከነወግዶን ዘለና እንታይ እዩ?

ቈርበትና ዓቢ ክፋል ኣካልና እዩ፤ ከምኡ ኰይኑ’ውን ግን ብዙሕ ሚስጥራት ዝሓዘ እዩ።

ብዛዕባ ቈርበትና ዘደንጽዉ 10 ሓቅታት

ኣብ ጥሪ ካብ ስልጣኑ ዘልገሰ ባይደን፡ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ሽንቱ ምልክታት ብምርኣዩ ናብ ሓኪም ድሕሪ ምኻዱ'ዩ ብዓርቢ ዝተረጋገጸ።

ጆ ባይደን ብመንሽሮ ፕሮስቴት ከም ዝተጠቕዐ ተረጋጊጹ

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኤውሮጳን ካልኦት ሃገራትን ኣብ መንጎ ኣዝማድ ዝፍጸም መውስቦ ኣዘራራቢ ይኸውን ኣሎ።

መውስቦ ክልተ ኣዝማድ 'ጥዕናዊ ሓደጋ' ኣለዎ ድዩ?

ከምቲ ብዙሓት ዝኣምንዎ፡ ዝሑል ኵነታት ኣየር ብቐጥታ ሰዓል ኣየስዕብን። ከምኡ እንተዀይኑ ደኣ’ሞ፡ ዝሑል ኵነታት ኣየር ኣብ ዝህልወሉ እዋን ስለምንታይ ሰዓል ዝሓዞም ሰባት ብተደጋጋሚ የጋጥመና? 

'ሰዓል' ብሓቂ ብቑርን ዛሕልን ዝመፅእ ድዩ? ክዳን ምርጓድ'ከ ካብ'ቲ ሕማም ይከላኸል'ዶ?

ቅድሚ ሕጂ ብዝዀነ ሰብ ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓድሽ ሕብሪ ከም ዝረኸቡ ሓደ ጉጅለ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ገሊጾም።

'ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓዱሽ ሕብሪ' ተረኺቡ ድዩ?

እቶም ብዛዕባ ህይወትን ሞትን የሱስ ዝጸሓፉ ኣርባዕተ ሃዋርያት፡ ማለት ማቴዎስ፡ ማርቆስ፡ ሉቃስን ዮሃንስን፡ ነቲ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝፍጸም ዝነበረ ኵሉ ብዝርዝር ሰኒዶምዎ እዮም። ሕክምናዊ መጽናዕቲታት'ውን ብዛዕባ'ዚ ተመራሚሩ እዩ፤

የሱስ፡ ስቕለቱን ሞቱን ብስነፍልጠት ከመይ ይርአ?

ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ባራክ ኦባማ፡ ዩኒቨርሲቲ ሃርቫርድ ፖሊሲታቱ ክቕይር እንተ ዘየሎ ምወላ ፈደራል ክስእን ምዃኑ ብዋይት ሃውስ ንዝተዋህቦ ትእዛዝ ብዘይምኽታሉ ናእዳኡ ገሊጹ።

ኦባማ ብኣንጻር ትራምፕ ኣብ ጐድኒ ዩኒቨርሲታት ኣመሪካ ዝቈመሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?

ክሳዕ ንውለድ ኣብ ዘለዋ ኣስታት 40 ሰሙናት፡ ኣካላትና ኣብ ማህጸን እንከሎ ዝገብሮም ዘይተለምዱ ነገራት ኣለዉ።

ኣብ ከብዲ ኣደና እንከለና ዝፈጸምናዮም ሓሙሽተ ዝገርሙ ሓቅታት

ቢግማውዝ ቡፋሎ ብዝብል ዝጽዋዕ ዓሌት ዓሳ ብዘደንቕ መንገዲ ነዊሕ ነዊሕ ዕድመ ከምዝነብርን ምስ ዕድመ ድማ ከምዘይኣርግን ናይ ቀረባ እዋን ርኽበታት የመልክቱ።

ዘይኣርግ ምስጢራዊ ዓሳ፡ ንዕድመ ደቂ ሰባት እንታይ ተስፋ ይህብ?

እዚ፡ ከም ቃንዛ ዝበዝሖ ወርሓዊ ጽግያት፡ ኣብ ሰብነት ጸጕሪ ምብዛሕን ክብደት ሰብነት ምውሳኽ ዝበሉ ምልክታት የርኢ።መኻንነት ካብ ዘስዕቡ ጸገማት'ውን ሓደ'ዩ። ብዘይ ዝዀነ ሕክምናዊ ረድኤት እቲ ሕማም እናሃለወን ዝወልዳ ደቀንስትዮ ግን ኣለዋ።


ደቀንስትዮ ግዳያት ንምዝመዛ ዘቃልዕ ዘሎ ፒሲኦኤስ እንታይ'ዩ?

ንነብስና ነንቅጸሉ ሽጎማኖ ንብዙሕ ነገር ስለንጥቀመሉ ከም ባክተርያ፡ ቫይረስ፡ ጀርምን ካልኦትን ዝኣመሰሉ ነፍሳትን ይእክብ እዩ። ሽጐማኖ ቅድሚ ምሕጻብና ግን ንክንደይ ግዜ ንጥቀመሉ?

ሽጐማኖኹም ኣብ ከክንደይ ግዜ ትሓጽቡ? እንታይ ሓደጋ'ኸ ኣለዎ?

ቫምፓየር ደም ፍጡራት ብምምጋብ ብህይወት ከም ዝነብር ዝሕሰብ ጽውጽዋያዊ ፍጡር እዩ።
ኣብ መላእ ዓለም ብዛዕባ መልክዕ ቫምፓየር ዝገልጽ ዛንታታት ተመዝጊቡ እኳ እንተሎ፡ 'ቫምፓየር' ዝብል ቃል ግን ኣብ መበል 18 ክፍለ ዘመን ድሕሪ ከምዚ ዓይነት ጸብጻባት ኣብ ምዕራብ ኣውሮጳ ገኒኑ ከምዝወጽአ ይንገር።


ጽውጽዋይ ቫምፓየር፡ ኣበይን ስለምንታይን ተጀሚሩ?

ኣብ ኣመሪካ ዩኒቨርሲቲ ቤይሎር ምስዚ ዛዕባ ዝተሓሓዝ መጽናዕቲ ዘካይድ ማይክል ስኩሊን፡ ወለንተኛታት ንዘሳተፋ ክልተ ጉጅለታት ዝተፈላለየ ዕማማት ሂቡ። ነታ ሓንቲ ጉጅለ እቶም ወለንተኛታት ቅድሚ ምድቃሶም ኣብታ መዓልቲ ዘዕወትዎም ኵሎም ዕማማት ብዝርዝር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ንካልኣይ ጉጅለ ድማ ብዛዕባ እቲ ንጻባሕን ኣብ ዝቕጽሉ ሒደት መዓልታትን ክሰርሕዎም ዘለዎም ዕማማት ብዝርጽር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ብዝገርም ኵነታት ድማ ወለንተኛታት እታ ካልኣይቲ ጉጅለ እዮም ብድሕሪኡ ቀልጢፎም ክትድቅሱ ዝኸኣሉ።

ኣብ እዋን ድቃስ ዘጨንቑና ነገራት ብኸመይ ንኣልዮም? 

ተመራመርቲ ነቶም ከም ሕማም ደንጒ፡ ወይቦን ዚካን ዘመሓላልፉ ጣንጡ፡ ነቶም ደቂ ተባዕትዮ ብፍሉይ ሜላ ብምጽማም ስጋዊ ርክብ ከምዘይፍጽሙን ብምግባር ምጽናቶም ከምዝክኣል ብምርምር ዝተደገፈ ሓሳብ ኣቕሪቦም።

ተባዕትዮ ጣንጡ ኣጽሚምካ ጾታዊ ርክብ ከም ዝሕረሙ ዝግበር ዘሎ ንምንታይ እዩ?

ሓደ እዋን እቲ ደራሲ “ዋላ ሓንቲ ክገብር ስለዘይክእል እየ ዝጽሊ፤ ልበይ ስለ ዝተሰብረ እየ ዝጽሊ። ክጽሊ እየ፤ ምኽንያቱ ደቂሰ ይኹን ነቒሐ ከምኡ ምግባር ኣገዳሲ ምዃኑ ወትሩ ናብ ውሽጠይ ስለዝመላለስ። (ጸሎት) ንፈጣሪ ኣይቅይሮን፤ ነዓይ ግን ይቕይረኒ እዩ” ኢሉ ነይሩ።


ክንጽሊ እንከለና ኣብ ሓንጐልና እንታይ ይፍጠር?

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ውሑድ ወይ ማእከላይ ሰተይቲ  ኣልኮላዊ መስተ’ውን እንተዀንኩም ዝዀነ መጠን ኣልኮላዊ መስተ ንጥዕና ጐዳኢ ከም ዝዀነ ይሕብር ኣሎ፡ እቲ ሓደገኝነቱ ግን ክሳብ ክንደይ’ዩ?

መፅናዕቲ ሕክምና/ጥዕና