हाँगकाँगमध्ये हॅमस्टर मारण्याचे आदेश, जाणून घ्या कारण

हाँगकाँगमध्ये हजारो हॅमस्टर (उंदरासारखा दिसणारा प्राणी) प्राण्यांना कोरोनाचा संसर्ग झाल्याचं स्पष्ट झालं आहे. पाळीव प्राण्यांच्या एका दुकानातील अनेक हॅमस्टर कोरोना पॉझिटिव्ह आढळले.

त्यामुळे हाँगकाँगमध्ये हॅमस्टरना मारण्याचा आदेश देण्यात आला आहे. हॅमस्टर प्राण्यांना जवळ घेऊ नका असंही सरकारने म्हटलं आहे.

पाळीव प्राण्यांच्या दुकानातील व्यक्तीला हॅमस्टरच्या माध्यमातून कोरोनाचा संसर्ग झाला असल्याची चर्चा आहे. हॅमस्टरमुळेच माणसाला कोरोनाचा संसर्ग झाला का याला अधिकृत दुजोरा मिळू शकलेला नाही.

प्राण्यांमध्ये कोरोना म्यूटेशन होत असल्यास प्राण्यांच्या आरोग्य वैज्ञानिकांमध्ये चिंता वाढली आहे. प्राण्यांच्या माध्यमातून माणसाला कोरोनाचा संसर्ग होत असल्यास ही काळजीत टाकणारी बाब आहे.

प्राण्यांमध्ये कोरोना संसर्गाचा हा पहिला आणि एकमेव टप्पा नाही. प्राणी आरोग्यासाठीच्या जागतिक संघटनेच्या मते, 625 विविध प्राण्यांना कोरोनाची लागण झाली होती. 32 देशातल्या 17 विविध प्रजातींचा यात समावेश होता. यामध्ये सिंह, वाघ, मांजरं, कुत्रे यांनाही या विषाणूचा संसर्ग झाला होता.

यापैकी बहुतांश प्राणी हे प्राणी संग्रहालयात होते. याठिकाणी कोरोना चाचणी आणि क्वारंटीन प्रक्रिया राबवणं तुलनेनं सोपं आहे.

जंगली प्राण्यांना कोरोनाचा संसर्ग झाल्यास धोका वाढतो असं प्राण्यांच्या आरोग्याशी निगडीत तज्ज्ञांना वाटतं.

तूर्तास तरी जंगली प्राण्यांपैकी पांढऱ्या शेपटीच्या हरणाला माणसाच्या माध्यमातून कोरोनाचा संसर्ग झाला होता. अमेरिका आणि कॅनडात प्राण्यांची कोरोना चाचणी घेण्यात आल्यावर हे स्पष्ट झालं. ज्या देशांमध्ये प्राण्यांची कोरोना चाचणी होत नाही किंवा तशा सुविधा नाहीत तिथे माणसांमार्फत जंगली प्राण्यांना कोरोना संसर्ग होण्याचा धोका जास्त आहे.

जंगली प्राण्यांच्या कोरोना चाचणीची व्यवस्था करणं हे आवश्यक असल्याचं प्राण्यांच्या आरोग्यासाठीच्या जागतिक संघटनेला वाटतं.

हे महत्त्वाचं का?

तज्ज्ञांच्या मते, जंगलात राहणाऱ्या प्राण्यांना कोरोनाचा संसर्ग झाल्यास, तर तो विषाणू म्यूटेट होऊ शकतो. त्यातून अधिक धोकादायक असा कोरोनाचा व्हेरियंट तयार होऊ शकतो. तो केवळ प्राण्यांनाच नव्हे तर माणसालाही धोकादायक ठरू शकतो.

जंगली प्राण्यांच्या आरोग्याची निगराणी करणं अत्यावश्यक आहे पण ते होत नाहीये असं सिंगापूरमधल्या ड्यूक एनयूएस मेडिकल स्कूलमध्ये प्रोग्रॅम इन इमर्जिंग इनफ्केशियस डिसीजचे प्राध्यापक लिन्फा वांग यांना वाटतं.

मला जंगली प्राण्यांमध्ये कोरोनाचा प्रादुर्भाव झाला आहे का याची पाहणी करायची असेल तर त्यासाठी निधी कुठून उपलब्ध होईल माहिती नाही. सँपल साईज काय असावा, मी कोणाबरोबर-सहकार्याने हा प्रकल्प राबवू शकते ही आव्हानं कायम आहेत असं वांग म्हणाले.

कोरोनाचा मूळ संसर्ग प्राण्यांमधून माणसाकडे झाला असं मानलं जातं, असं आरोग्य संकट व्यवस्थापन तज्ज्ञ प्राध्यापक नोएल मिरांडा यांना वाटतं. ते वर्ल्ड व्हेटरनरी असोसिएशनशी संलग्न आहेत. आता माणसांमार्फत प्राण्यांना कोरोना होतो का, हे अभ्यासण्याची आवश्यकता आहे असं त्यांना वाटतं.

जंगली प्राण्यांमध्ये कोरोनाचा प्रादुर्भाव होतो का, झाला आहे का हे पाहणं हा जागतिक समुदायासाठी मुख्य मुद्दा असायला हवा. पण तो नाहीये असं ते बीबीसीशी बोलताना म्हणाले.

प्राणी आणि माणसं यांच्यातील सामाईक व्यासपीठ शोधायला हवीत. हा विषय गुंतागुंतीचा असल्याने अनेक विषयातल्या जाणकारांनी एकत्र येऊन यासंदर्भात अभ्यास-संशोधन व्हायला हवं.

शहर व्यवस्थापक, कचरा या विषयावर काम करणारे तज्ज्ञ यांना बरोबर घेऊन शास्त्रज्ञांनी काम करायला हवं. माणसांच्या मार्फत सांडपाण्याद्वारे किंवा टाकाऊ अन्नातून कोरोनाचा संसर्ग होतो का याचा अभ्यास व्हायला हवा.

जंगली प्राणी ठरू शकतात विषाणूंचं आगार

माणसांना त्रास होईल असे विषाणू प्राण्यांमध्ये आढळून येतात. वटवाघूळांमध्ये इबोला, हेंद्रा, निपाह हे विषाणू आढळून येतात. रॅकून (उत्तर अमेरिकेत आढळणारा लांब शेपटीचा मांसभक्षक प्राणी) तसंच कोल्ह्यांमध्ये रेबीजचे विषाणू असतात. बॅजर्स या प्राण्यांच्या प्रजातीत क्षयाचे विषाणू असतात.

2009 मध्ये जगात पसरलेला स्वाइन फ्ल्यू हे प्राण्यांमधून माणसामध्ये विषाणूचा संसर्ग होण्याचं उदाहरण होतं. डुकरांच्या माध्यमातून संसर्ग माणसाला झाला. त्यानंतर माणसामार्फत डुकरांना झाला.

पांढऱ्या शेपटीच्या हरणाच्या शरीरात कोव्हिड विषाणूचं म्यूटेशन झालं आहे का याचा शास्त्रज्ञ अभ्यास करत आहेत. या हरणांमध्ये कोरोनाची कोणतंही लक्षणं आढळून आली नाहीत.

या हरण्यांच्या स्वॅबमध्ये आम्हाला कोरोना विषाणूचे म्यूटेशन सापडलेलं नाही, असं डॉ. सुरेश कुचिपुडी यांनी सांगितलं. पेन स्टेट युनिव्हर्सिटी इथे अनिमल डायग्नोस्टिक लॅबचे क्लिनिकल प्रोफेसर आणि असोसिएट डिरेक्टर म्हणून ते कार्यरत आहेत.

आम्ही जे सँपल अभ्यासले ते कोरोना संकटाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातले होते. हरणांमध्ये कोरोनाचा संसर्ग होतच राहिला तर त्यांचे अधिकाअधिक सँपल अभ्यासावे लागतील, हे काम सध्या सुरू आहे.

प्राण्यांमध्ये कोरोनाचा संसर्ग वाढला तर म्यूटेशन वाढण्याचा आणि पर्यायाने माणसांना असलेला धोका वाढण्याची शक्यता बळावते.

आपण सगळेच सुरक्षित असल्याशिवाय सगळे सुरक्षित आहोत असं म्हणता येणार नाही, असं डॉ. मिरांडा यांनी सांगितलं. प्राण्यांच्या विश्वालाही हे लागू आहे, असं ते म्हणाले.

मोठं आव्हान

जगभर विविध ठिकाणी पसरलेल्या जंगली प्राण्यांमध्ये कोरोनाचा संसर्ग होतोय का यावर लक्ष कसं ठेवायचं? सस्तन प्राण्यांच्याच 5000हून अधिक प्रजाती आहेत.

प्रोसिडिंग ऑफ नॅशनल अॅकेडमी ऑफ सायन्सेसमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका संशोधकनानुसार, 410 अशा पृष्ठवंशीय प्रजाती आढळल्या आहेत, ज्यांच्या पेशींवरील पृष्ठभागावर ACE2 प्रोटीन असते. कोव्हिड व्हायरसवर असलेले स्पाइक प्रोटीनचा या ACE2 प्रोटीनशी संयोग होतो.

ACE2 असण्याची शक्यता असणाऱ्यांपैकी 252 सस्तन प्राणी आहेत, 72 पक्ष्यांच्या तर 17 सरपटणाऱ्या प्राण्यांच्या प्रजाती आहेत. चार उभयचर प्रजातींचाही यात समावेश आहे.

कोरोना संसर्गाची प्रबळ शक्यता असणाऱ्या 103 प्रजातींपैकी, 40 प्रजाती या दुर्मीळ, संवेदनशील गटात मोडणाऱ्या आहेत. इंटरनॅशनल युनियन ऑफ कन्झर्व्हेशन ऑफ नेचरने हे वर्गीकरण केलं आहे.

माणसासदृश असणाऱ्या प्राण्यांना कोरोना संसर्गाचा धोका संभवतो. त्यामुळे चीनमधील 21 अशा प्रजाती कोरोनाचं आगार ठरू शकतात, असं 2020 पीअर रिव्ह्यूत म्हटलं आहे.

हे म्हणजे गवताच्या गंजीत सुई शोधण्यासारखं आहे, असं प्राध्यापक डर्क फेइफर यांनी म्हटलं आहे. हाँगकाँगमधल्या विद्यापीठात ते कार्यरत आहेत.

ज्या देशांमध्ये कोरोना रुग्णांना व्हेंटिलेटर मिळणं कठीण आहे त्या देशांसाठी प्राण्यांमध्ये कोरोनाचा संसर्ग अभ्यासणे हे प्राधान्य असू शकत नाही.

त्यामुळे याचा अभ्यास कसा करायचा, कशा पद्धतीने परिणामकारकरीत्या आणि जलदगतीने याचा शोध घ्यायचा हे आव्हान आहे.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)