कोरोना व्हायरस : लढण्यासाठी ढालच नसेल तर युद्ध जिंकणार कसं? सरकारी डॉक्टरचा सवाल

डॉ. यश सरबरवाल मुंबईच्या सायन हॉस्पिटलमध्ये निवासी डॉक्टर आहेत. पण जेव्हा कोरोना व्हायरसचं संकट मुंबईचं दार ठोठावू लागलं तेव्हा ते मुंबईच्या कस्तुरबा गांधी संसर्गजन्य रोगांच्या हॉस्पिटलमध्ये कोरोना रुग्णांसाठी जी पहिली डॉक्टरांची विशेष टीम तैनात ठेवण्यात आली त्यात ते होते.

13 मार्च ते 21 मार्च अशी त्यांची नेमणूक तिथे होती. रोज आठ तासांची शिफ्ट कोरोना वॉर्डमध्ये केल्यावर उरलेल्या दिवसात त्यांना होम क्वारंटाईन रहावं लागलं आहे आणि नेमणूक संपल्यावर टेस्ट करून घेऊन ती निगेटिव्ह आल्यावरच पालकांना भेटता आलं आहे.

डॉक्टरांना सुविधांची वानवा

दुसरीकडे सरकारी रुग्णालयात काम करणाऱ्या डॉ. श्वेता यांनी ट्वीटरवर त्यांना येणाऱ्या आव्हानांची माहिती दिली आहे.

सरकारी रुग्णालयात काम करताना डॉक्टर्सला सर्जिकल मास्क, सॅनिटायझरच्या तुटवड्याला सामोरं जाव लागत असल्याचं त्यांनी लिहिलंय. तसंच N95 मास्कही उपलब्ध नसल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

"आज जेव्हा आपण स्टेज 3 मध्ये जात आहोत तेव्हा आपली वैद्यकीय यंत्रणा पूर्णपणे सज्ज हवी आहे. सैनिकांजवळ लढण्यासाठी ढालच नसतील तर युद्ध जिंकणार कसं? कोरोनाविरूध्द PPE किट आमची ढाल आहे. ते नाही तर किमान N95 मास्क आणि सॅनिटायझर पुरेसं उपलब्ध व्हावेत ही माफक अपेक्षा आहे," अशा शब्दांमध्ये डॉक्टर श्वेता यांनी त्यांची व्यथा मांडली आहे.

माझ्यासाठी हा केवळ एक नवा दिवस

डॉ. सबरवाल यांच्याशी आम्ही त्यांच्या या अनुभवाबद्दल आणि येऊ घातलेल्या संकटसाठी वैद्यकीय विश्वाच्या असलेल्या तयारीबद्दल विचारलं. त्यावर त्यांनी विस्तृतपणे कथन केलं.

"गेल्या शुक्रवारी मला सांगण्यात आलं की कस्तुरबा गांधी रुग्णालयात माझी नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यावेळेस माझ्यासोबत जनरल मेडिसिनमधले दोन डॉक्टर्सही होते. आम्ही शिफ्टमध्ये काम करायचो. दोन वॉर्ड्स तयार केले होते. एक पॉझिटिव्ह रुग्णांसाठी आणि दुसरा स्क्रीनिंग वॉर्ड. जे पॉझिटिव्ह आहेत हे समजलं की त्यांना दुसऱ्या वॉर्ड्मध्ये क्वारंटाईनसाठी ठेवलं जायचं.

जसं स्क्रीनिंग आणि टेस्टिंग वाढलं, तसे आकडेही वाढायला लागले. एखादी व्यक्ती पॉझिटिव्ह आढळली की त्या व्यक्तीच्या घरच्यांचीही तपासणी सुरू झाली. जे बाहेर देशातून लोक आले, ते इथल्या स्थानिकांच्या संपर्कात आले आणि मग इथले आकडे वाढायला लागले.

आता आपण सगळ्याच तक्रार घेऊन आलेल्यांची टेस्ट करत नाही आहोत. जे बाहेरून आलेत वा त्यांच्या संपर्कात आलेत त्यांचीच टेस्ट होते आहे. त्यामुळे हे आकडे किती पसरले आहेत याचा नेमका अंदाज आपल्याला येत नाही आहे.

आमच्या रुग्णालयात लोकांना व्यवस्थित क्वारंटाईनमध्ये ठेवलं जात होतं. जास्तीत जात लोकांच्या टेस्ट केल्या जात आहेत. माझ्या दृष्टीनं ते काम नक्कीच समाधानकारक होतं. डॉक्टर्स हे कोणत्याही रुणाचा पहिला संपर्क असतात. त्यामुळे आम्हाला आवश्यक सुरक्षाकवच पुरवण्यात आलं होतं. आमच्याकडे हॅझमॅट सूट्स नाहीत. पण त्यासारखेच 'एच. आय. व्ही.' सूट्स आम्ही वापरतो. ते हॅझमॅट इतके उत्तम नसले तरी आवश्यक तेवढे आहेत.

बाकी सद्यस्थितीत आम्हाला सगळे मदत करताहेत. आमचं ऐकलं जातं आहे. मला वाटतं की डॉक्टर्सच आपल्याला आहे त्या स्थितीतून बाहेर काढू शकतात. पण मला वाटतं की लोकांनी आता सोशल डिस्टन्सिंग कसं पाळायचं याकडेच लक्ष दिलं पाहिजे.

कस्तुरबा गांधी रुग्णालयात 'पीसीआर' च्या स्वरूपात टेस्टिंग केलं जात आहे. ती एक अतिशय संवेदनशील प्रक्रिया आहे. सामान्यत: 2-3 तास रिझल्ट यायला लागतो. पण सध्या जास्त संख्या असल्यानं 10-12 तास लागताहेत.

मला असं वाटतं की ज्याला आपण सध्या तोंड देतो आहोत त्यासाठी जगातील कोणतीच यंत्रणा तयार नव्हती. म्हणूनच अर्थतज्ञही सगळं कोसळण्याचं भाकित करताहेत. इटलीची लोकसंख्या तर भारतापेक्षा कैक पटींनी कमी आहे. म्हणूनच इथे जर कम्युनिटीमध्ये कोरोना व्हायरस पसरला तर परिस्थिती भयानक होईल.

कम्युनिटी टेस्टिंग नुकतच सुरू झालं आहे. त्यासाठी आवश्यक यंत्रणा सध्या आपल्याकडे आहे. सोबतच 24 तास ओपीडी सुद्धा सुरू आहेत.

माझ्यासाठी हा केवळ एक नवा दिवस आहे. आम्ही पेशंट्स पाहतो आहे जसे आम्ही अगोदरही पाहत होतो. अर्थात आम्ही अधिक काळजीपूर्वक सगळं करतो आहोत कारण समाजात आमच्यामुळे हा विषाणू पसरू नये. त्या व्यतिरिक्त काही फरक नाही कारण हे आमचं काम आहे.

जर आपण तज्ज्ञांनी आणि सरकारनं सांगितलेले खबरदारीचे उपाय अंमलात आणले नाहीत तर मात्र संकट मोठं आहे. आपल्याकडे झोपडपट्टीत राहणारी लोकसंख्याही मोठी आहे आणि हा विषाणू वेगानं पसरू शकतो. माझ्या व्यवसायातले अनेक जण त्यामुळे चिंतीत आहेत. पण आम्ही आमचं सर्वोत्तम देण्याचा प्रयत्न करतो आहोत.

'चिंता करून काही होणार नाही'

डॉ. यश सबरवाल यांच्याप्रमाणेच राज्यात रुग्णांच्या सेवेत अनेक डॉक्टर आहेत. रुग्णांबरोबरच स्वतःची काळजी घेण्याचं आव्हान त्यांच्यासमोर आहे.

"फिक्र करने से ना काम होगा, ना मरीज ठीक होगा," हा निर्धार आहे कोरोना व्हायरसची लागण झालेल्या रुग्णांवर उपचार करत असलेल्या डॉ. ओम श्रीवास्तव यांचा.

"कोरोना व्हायरसबाधित रुग्णांचे उपचार करणं सध्या प्रचंड आव्हानात्मक आहे. आपण रुग्णांच्या उपचारासाठी सर्वोतोपरी प्रयत्न करत आहोत."

"आम्ही थेट रुग्णांच्या संपर्कात असल्यानं कुटुंबीयांना काळजी वाटते. पण काळजी करून काम होणार नाही." बीबीसी मराठीशी बोलताना डॉ. ओम श्रीवास्तव यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

डॉक्टर्स काळजी कशी घेत आहेत?

सध्या देशात सर्वाधिक रुग्ण महाराष्ट्रात आहेत. राज्यातील आरोग्य यंत्रणा जीवतोड मेहनत करत आहे. सर्वाधिक जबाबदारी डॉक्टर्स आणि कर्मचाऱ्यांवर आहे.

पुण्यातील कोरोना व्हायरसची लागण झालेल्या रुग्णांच्या वॉर्डची जबाबदारी सांभाळणारे डॉ. प्रदीप आवटे यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, "कोरोना व्हायरसबाधित रुग्णांवर उपचार करणाऱ्या प्रत्येक डॉक्टरकडे पर्सनल प्रोटेक्टिव्ह इक्विपमेंट देण्यात आले आहेत. यामुळे डॉक्टरांचं संपूर्ण शरीर कव्हर करण्यात येतं. हा एक प्रकारचा ड्रेस आहे. ज्यामध्ये डोक्यावरील केसांपासून ते बुटापर्यंत शरीर कव्हर केलं जातं.

"या ड्रेसचा वापर एकदाच करता येतो. डॉक्टरांनी एकदा हा ड्रेस वापरला तर पुन्हा त्याचा वापर करता येत नाही."

"याचा पुरवठा आपल्याला एका खासगी कंपनीकडून केला जातो. डॉक्टरांच्या आरोग्याच्या दृष्टीनं महत्त्वाचं असलेल्या या साधनांचा सध्यातरी पुरेसा साठा आहे. मात्र रुग्णांची संख्या झटपट वाढली तर तुटवडा निर्माण होऊ शकतो."

'सर्दी खोकल्याच्या, रुग्णांच्या संख्येत वाढ'

कोरोनाचे रुग्ण असलेल्या रुग्णालयात खबरदारी घेण्यात येत आहे. मात्र इतर सरकारी रुग्णालयातही सर्दी, खोकल्याच्या रुग्णांची संख्या वाढली आहे.

मुंबईतील एका सरकारी रुग्णालयाचे डॉक्टर अग्रवाल सांगतात, "ओपीडीमध्ये सर्दी, खोकल्याचे रुग्ण येण्याआधी त्यांचे स्क्रिनिंग करण्यात येत आहे. त्यांच्या शरिराचे तापमान मोजून, बाहेरगावी प्रवासाबाबतची माहिती घेऊनच त्यांना आतमध्ये सोडलं जातंय."

"आमच्यासमोर आलेला सामान्य रुग्णसुद्धा कोरोनाबाधित रुग्ण असू शकतो असा विचार करूनच आलेल्या प्रत्येक रुग्णाला गांभीर्याने घेतलं जतंय. डॉक्टर म्हणून आम्ही या काळात अधिकाधिक काळजी घेतोय. आम्हाला मास्क, लॅब अॅप्रन, सॅनिटायजर वापरणं बंधनकारक आहे."

"सध्यातरी आमच्याकडे पुरेसे मास्क आणि इतर साधनं आहेत. पण उदाहरणार्थ 40 चे 400 रुग्ण झाले तर मात्र मोठी अडचण होऊ शकते. रुग्णांसाठी आम्ही 24 तास उपलब्ध आहोत. ज्युनियर, सिनियर सगळ्याच डॉक्टरांच्या सुट्ट्या रद्द झाल्या आहेत."

"घरी गेल्यावर डॉक्टरांनी काय करायला हवं ? याबाबत आम्हाला सूचना देण्यात आल्या आहेत. मी कुटुंबासोबत मुंबईतच राहतो. घरी गेल्यावर कुणाच्याही संपर्कात येण्याआधी मी गरम पाण्याने आंघोळ करतो. माझे कपडे गरम पाण्यात धुतले जातात."

डॉक्टरांसाठी सरकारी यंत्रणा सज्ज ?

राज्यातील सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालय आणि सरकारी रुग्णालयांमध्ये 1 हजारहून अधिक डॉक्टर्स कोरोना व्हायरसच्या संसर्गजन्य आजारासंबंधी आरोग्य सेवा देत आहेत.

वैद्यकीय शिक्षण विभागाचे संचालक डॉ. तात्याराव लहाने यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितलं, " डॉक्टरांच्या आरोग्य सुविधेला प्राधान्य दिलं जात आहे.

"जे डॉक्टर कोविड-19 रुग्णांच्या थेट संपर्कात आहेत त्यांना एन-95 मास्क, चेस्ट कव्हर आणि हॅझमट सूट दिला गेला आहे. ओपीडी सांभाळणाऱ्या डॉक्टरांनाही ही साधनं देण्यात आली आहेत."

"जे डॉक्टर्स रुग्णालयात आहेत. इतर वॉर्ड्समध्ये काम करत आहेत त्यांना थ्री लेयर मास्क आणि एचआयव्ही किट दिले आहे"

"डॉक्टरांना सुरक्षित ठेवणाऱ्या या किट्सचा पुढील आठ दिवसांचा साठा उपलब्ध आहे. बाकीचंही नियोजन सुरू आहे. डॉक्टरांना आठ तासांची ड्युटी दिली जात आहे."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)